Διαχειρίσιμα χαρακτηρίζουν πλέον οι επιστήμονες τα 2/3 των περιπτώσεων καρκίνου, καθώς, όπως επισημάνθηκε σε ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στη Χαλκίδα, το 1/3 εξ αυτών μπορεί να προληφθεί και το 1/3 να θεραπευτεί.

Περίπου 9 εκατομμύρια άνθρωποι πεθαίνουν από καρκίνο κάθε χρόνο, τα 4 εκατομμύρια είναι άνθρωποι ηλικίας 30 έως 69 ετών. Εκτιμάται, δε, ότι ο αριθμός των θανάτων από καρκίνο θα ξεπεράσει τα 14 εκατομμύρια στα επόμενα δέκα χρόνια. Στη μάχη για την ανατροπή της εικόνα αυτής, επιστήμη αλλά και πρόληψη αποτελούν τα βασικά όπλα.

Ειδικότερα, όπως τονίστηκε στην ημερίδα «Πρόληψη του καρκίνου, με έμφαση στον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας», για τη νίκη εναντίον του καρκίνου  χρειάζεται ένας υγιεινός τρόπος ζωής, προσυμπτωματικός έλεγχος και αν υπάρξει διάγνωση κακοήθειας η έγκαιρη έναρξη της κατάλληλης θεραπείας για το σωστό ασθενή.

Σύμφωνα με τον Ευστράτιο Πατσούρη, καθηγητή Παθολογικής – Ανατομικής, ΕΚΠΑ, πρόεδρο του Επιστημονικού Συμβουλίου του Ινστιτούτου Γ.Ν. Παπανικολάου, τα τελευταία χρόνια έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος διεθνώς, που μέχρι πρότινος φάνταζε επιστημονική φαντασία. «Από τη στιγμή που η μοριακή πληροφορία, η πληροφορία δηλαδή λειτουργίας και διαταραχών σε κάθε κύτταρο, έχει μπει στην καθημερινή κλινική πράξη, έχει ανατείλει πια διεθνώς μια νέα εποχή στην Ιατρική και σε επίπεδο πρόληψης αλλά και σε επίπεδο διάγνωσης, πρόγνωσης και θεραπείας. Είναι η λεγόμενη εποχή της εξατομικευμένης Ιατρικής και της  στοχευμένης θεραπείας», επεσήμανε.

«Η εισαγωγή και η εφαρμογή της Μοριακής Βιολογίας στη διερεύνηση των νεοπλασμάτων έχει τρεις σκοπούς: να υποβοηθήσει τη διάγνωση, να προβλέψει την ανταπόκριση στη στοχευμένη θεραπεία και να αναδείξει τις ομάδες αυτές που έχουν ανάγκη πρόληψης, ιδίως στους καρκίνους εκείνους που εξαρτώνται από τους ογκογόνους τύπους του ιού των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV) και κυρίως στον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας», σημείωσε ο Ιωάννης Παναγιωτίδης, καθηγητής Παθολογικής Ανατομικής, δ/ντης Β΄Εργαστηρίου Παθολογικής Ανατομικής της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ με έδρα το ΠΓΝ Αττικό.

Πρωτογενής πρόληψη

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, μπορούμε να προλάβουμε το 50% των πιο συχνών καρκίνων με αλλαγές στον τρόπο ζωής μας. «Ο καρκίνος είναι δυνατόν να σταματήσει πριν ακόμα ξεκινήσει. Και αυτό το επιτυγχάνουμε ακολουθώντας τον σωστό τρόπο ζωής, κυρίως τη σωστή διατροφή, την κίνηση και άθληση, την αποφυγή παχυσαρκίας και την αποφυγή βλαβερών συνηθειών», ανέφερε ο Μιλτιάδης Χατζηγιαννάκης, ιατρός και πρώην δήμαρχος Σκύρου, τονίζοντας τη σημασία της πρωτογενούς πρόληψης.

Οι πιο σημαντικοί αιτιολογικοί παράγοντες του καρκίνου είναι η διατροφή και το κάπνισμα και ακολουθούν οι υπόλοιποι. Ωστόσο, σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία που παρουσίασε η καθηγήτρια Δημόσιας Υγείας στην Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Νατάσσα Μπαρμπούνη, 1 στους 2 Έλληνες δεν τρώει φρούτα και λαχανικά καθημερινά, 1 στους 2 από 20 ετών και άνω είναι ανενεργός, 1-2 στους 5 καπνίζει και 1 στους 20, από 15 ετών και άνω, καταναλώνει καθημερινά αλκοόλ. «Όσον αφορά την κατανάλωση αλκοόλ το πρόβλημα δεν είναι τόσο έντονο όσο στην υπόλοιπη Ευρώπη, είμαστε όμως πρωταθλητές στην απουσία φυσικής δραστηριότητας», τόνισε η κ. Μπαρμπούνη.

Η σημασία του προσυμπτωματικού ελέγχου

Αναφερόμενος στην δευτερογενή πρόληψη, η οποία συνίσταται στον προσυμπτωματικό έλεγχο που οδηγεί στην έγκαιρη διάγνωση και έναρξη της θεραπείας και στην καλύτερη πρόγνωση, ο κος Χατζηγιαννάκης, κατέθεσε την προσωπική του εμπειρία, όταν διαγνώστηκε με καρκίνο του παχέος εντέρου κάνοντας κολονοσκόπηση χωρίς να έχει κανένα σύμπτωμα. Ο προσυμπτωματικός έλεγχος μπορεί να εφαρμοστεί είτε σε ατομικό επίπεδο, είτε σε μαζικό.

Όπως τόνισε ο Γεώργιος Ραχιώτης, Επίκουρος καθηγητής Επιδημιολογίας και Επαγγελματικής Υγιεινής στο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλίας, στην Ελλάδα, «μια σημαντική έλλειψη, η οποία είναι γνωστή στην πολιτική ηγεσία, αλλά θα πρέπει να διευθετηθεί σε συνεργασία με τις αντίστοιχες επιστημονικές εταιρείες, είναι η εκπόνηση Εθνικών Κατευθυντήριων Οδηγιών για τη δευτερογενή πρόληψη, τις οποίες θα ακολουθεί όλο το ιατρικό σώμα», τόνισε ο κ. Ραχιώτης

Ειδικά όσον αφορά τον προσυμπτωματικό έλεγχο για τον καρκίνο του παχέος εντέρου, όπως ανέφερε ο Ιωάννης Τριγώνης, MRCP, PhD, παθολόγος – ογκολόγος στο Γ.Ν. Χαλκίδας, οι εγκεκριμένες μέθοδοι είναι η ανίχνευση αιμοσφαιρίνης κοπράνων και ο ανατομικός έλεγχος, ο οποίος περιλαμβάνει κωλονοσκόπηση ή εύκαμπτη σιγμοειδοσκόπηση. Ο έλεγχος του παχέος εντέρου πρέπει να ξεκινάει από την ηλικία των 50 ετών στα άτομα με μέσο κίνδυνο, όταν υπάρχει ατομικό ή οικογενειακό ιστορικό θα πρέπει να ξεκινάει από τα 40, ενώ, όταν υπάρχουν συγκεκριμένα σύνδρομα που αυξάνουν τον κίνδυνο, πολύ νωρίτερα.

Στον προσυμπτωματικό έλεγχο για τον καρκίνο του μαστού αναφέρθηκε μεταξύ άλλων η κα  Άννα Ηρακλέους, διευθύντρια Μαιευτικής και Γυναικολογίας στο Γ.Ν. Χαλκίδας, τονίζοντας ότι  οι γυναίκες θα πρέπει να κάνουν μία μαστογραφία αναφοράς στα 35 έτη και από την ηλικία των 40 να υποβάλλονται στην εξέταση ανά έτος ή διετία, ανάλογα με τις οδηγίες του γιατρού τους, ενώ από 50 ετών και άνω κάθε έτος. Οι γυναίκες υψηλού κινδύνου, ωστόσο, θα πρέπει να υποβάλλονται σε έλεγχο 5-10 έτη νωρίτερα.

Η σημασία της πρόληψης για τα συστήματα Υγείας

Σε πολλές χώρες ο καρκίνος αποτελεί εμπόδιο για τη μελλοντική ανάπτυξη. Η νοσηρότητα και θνησιμότητα του καρκίνου είναι άσκοπα υψηλές και τα ποσοστά αυτά μεταφράζονται σε ένα τεράστιο κόστος για την υγειονομική περίθαλψη και ένα καταστροφικό βάρος για τους ασθενείς και τις οικογένειές τους. Η δαπάνη μόνο 3% των προϋπολογισμών για την υγεία στην πρόληψη  σε σύγκριση με το 80% για τη θεραπεία των ασθενών απλά δεν αρκεί.

Όπως ανέφερε ο κος Χατζηγιαννάκης, «πρέπει να κατοχυρώσουμε την προαγωγή υγείας και την πρόληψη των ασθενειών σε όλους τους τομείς πολιτικής για να μπορέσουμε να πετύχουμε όχι μόνο τη βελτίωση της υγείας των πολιτών αλλά και τη μείωση της πίεσης που δέχονται τα συστήματα υγείας». Στο θέμα της πρωτογενούς πρόληψης, σύμφωνα με οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, χρειάζονται παρεμβάσεις όχι μόνο από το Υπουργείο Υγείας αλλά και από τα Υπουργεία Παιδείας και Χωροταξίας.

Πρέπει να εφαρμοστούν μεγάλες καμπάνιες ενημέρωσης και εφαρμογή πολιτικών που βοηθούν την εύκολη πρόσβαση σε χώρους άθλησης, πεζόδρομους, ποδηλατόδρομους, επιδότηση φρούτων και λαχανικών κλπ.

«Είναι αλήθεια ότι η χώρα μας, χρόνια τώρα, δεν προώθησε την καθιέρωση της πρόληψης ως απόλυτα αναγκαίας διαδικασίας  στη ζωή των πολιτών.  Η Πολιτεία πρέπει να πρωταγωνιστήσει σε αυτό το κρίσιμο θέμα με συνέπεια και επιμονή.  Από την πλευρά μας, έχουμε συνεργαστεί με το υπουργείο Υγείας και έχουμε την πρόθεση να συνεχίσουμε αυτήν την συνεργασία. Οι ενέργειές μας πρέπει να έχουν την έγκριση και -όπου είναι εφικτό- τη συμμετοχή του υπουργείου Υγείας», τόνισε ο κος Αθανάσιος Μπουραντάς, δήμαρχος Κύμης-Αλιβερίου, πρόεδρος Δ.Σ. του Ινστιτούτου Γ.Ν. Παπανικολάου.

«Το ζητούμενο είναι μέσα από όλες αυτές τις εκδηλώσεις να προωθηθεί το μήνυμα της κουλτούρας πρόληψης, ενός τομέα στον οποίο είμαστε πολύ πίσω σαν χώρα και πρέπει να σημάνουμε συναγερμό.  Τα ποσοστά εφαρμογής προσυμπτωματικού ελέγχου στη χώρα μας δεν είναι ικανοποιητικά. Έχει ήδη γίνει μία επαφή με την Επιτροπή Κοινωνικών Υποθέσεων και σύντομα θα παρουσιαστεί η δράση μας στη Βουλή. Θέλουμε να πιστεύουμε ότι το Κοινοβούλιο θα στηρίξει την προσπάθειά μας», τόνισε ο αντιπρόεδρος του το Ινστιτούτου Γ.Ν. Παπανικολάου και πρώην υπουργός Υγείας, Εμμανουήλ Σκουλάκης, ο οποίος ήταν και ο εμπνευστής ίδρυσης του Ινστιτούτου το 1998, ως υπουργός Υγείας.