Για τους περισσότερους – και δη για τα παιδιά – δε νοείται κολύμπι στη θάλασσα ή στην πισίνα χωρίς βουτιές και μακροβούτια. Ωστόσο πολλές φορές τα βουλωμένα αυτιά και ο πόνος γίνονται αναπόσπαστο μέρος της καλοκαιρινής τους… περιπέτειας.

Και μπορεί ένας πόνος στο αυτί να είναι κάτι αντιμετωπίσιμο, αλλά δεν παύει να χαλάει τη διάθεση και, τελικά, τις πολυπόθητες διακοπές.

Σύμφωνα με την χειρουργό ωτορινολαρυγγολόγο κεφαλής – τραχήλου, παιδο-ΩΡΛ, επιστημονική συνεργάτη νοσοκομείου ΥΓΕΙΑ-ΜΗΤΕΡΑ Ανατολή Παταρίδου (www.pataridou.gr), η ιδιαίτερη ανατομία του αυτιού το καθιστά ένα από τα πλέον ευάλωτα όργανα τις ημέρες του καλοκαιριού.

«Η πιο συχνή φλεγμονή αυτήν την περίοδο είναι η εξωτερική ωτίτιδα. Πρόκειται για φλεγμονή του έξω ακουστικού πόρου με οίδημα, ωτόρροια, ερυθρότητα, έντονο πόνο και αίσθημα κνησμού», εξηγεί.

«Με τη βοήθεια του νερού τα μικρόβια και οι μύκητες αναπτύσσονται πιο εύκολα στον έξω ακουστικό πόρο, προκαλώντας φλεγμονή με οίδημα, έκκριση υγρού (ωτόρροια), ερυθρότητα, έντονο πόνο (ωταλγία) και αίσθημα κνησμού. Επιπλέον Η αυξημένη εφίδρωση λόγω ζέστης έχει ως αποτέλεσμα το δέρμα του έξω ακουστικού πόρου του αυτιού να βρέχεται αρκετά. Η υγρασία αυτή δημιουργεί ευνοϊκό περιβάλλον, είτε για ανάπτυξη μυκήτων είτε μικροβίων στον έξω ακουστικό πόρο».

Ωτίτιδες οι θαλασσινές

Επιπλέον, αν κάποιος έχει λιπαρό δέρμα, παράγει πολύ κερί και το αυτί του γεμίζει. Αυτό το κερί πρέπει να καθαριστεί από τον ωτορινολαρυγγολόγο πριν ξεκινήσουν τα μπάνια. Διότι, όταν ξεκινήσουν οι βουτιές, το κερί φουσκώνει, πιέζει και ενοχλεί. Αρχίζει η φαγούρα, ο πόνος, το βουητό, κάποιες φορές μια ήπια ζαλάδα, ενώ σε πολλές περιπτώσεις βουλώνουν τα αυτιά. Αρχίζει, λοιπόν, ασυνείδητα να πειράζει το αυτί του με το δάχτυλο, με μπατονέτες ή με άλλα αιχμηρά αντικείμενα και εμφανίζονται οι εξωτερικές ωτίτιδες.

Πολλοί αναρωτιούνται κατά πόσο επηρεάζουν οι βουτιές στα βαθιά. Πολλές φορές δεν δημιουργούν πρόβλημα, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να προκαλέσουν πρόβλημα στα αυτιά ή στους παραρρινίους κόλπους (τα ιγμόρεια και τους μετωπιαίους κόλπους), αν υπάρχει κάποιος εσωτερικός ερεθισμός, αν είμαστε «μπουκωμένοι» ή, απλά, λόγω ανατομικής κατασκευής.

«Σε κάθε περίπτωση δεν αγνοούμε τον πόνο. Είναι το «μήνυμα» του οργανισμού ότι κάτι δεν πάει καλά. Ο γιατρός θα καθαρίσει τον έξω ακουστικό πόρο από το υγρό και πιθανώς θα λάβει δείγμα για καλλιέργεια, η οποία θα αποκαλύψει την αιτία της φλεγμονής. Στη συνέχεια θα χορηγήσει την κατάλληλη αγωγή, που μπορεί να περιλαμβάνει αντισηπτικές, αντιβιοτικές ή αντιμυκητιασικές σταγόνες ή και αντιβιοτικό φάρμακο από το στόμα, αν κριθεί απαραίτητο», επισημαίνει η χειρουργός ωτορινολαρυγγολόγος κεφαλής – τραχήλου και παιδο-ΩΡΛ.

Πώς θα την προλάβουμε;

Η κα Ανατολή Παταρίδου αναφέρει κάποιες χρήσιμες συμβουλές για να προλάβουμε τυχόν προβλήματα και να απολαύσουμε τις βουτιές μας:

* Καθαρισμός των αυτιών ιδανικά τον Μάιο, για να αποφύγουμε επιμολύνσεις.

* Μία πιο εξειδικευμένη εξέταση είναι απαραίτητη για όσους κάνουν καταδύσεις και υποβρύχιο ψάρεμα ή βουτάνε στα βαθιά νερά. Σε αυτή την περίπτωση ο γιατρός θα πρέπει να βεβαιωθεί ότι δεν υπάρχει πρόβλημα στο ρινικό διάφραγμα και δεν είναι φραγμένη η ευσταχιανή σάλπιγγα, η οποία ξεκινά από τη μύτη και βοηθά στον «εξαερισμό» των αυτιών.

* Δεν ξύνουμε τα αυτιά μας με οτιδήποτε, δεν τα τραυματίζουμε.

* Προσέχουμε όταν λουζόμαστε – το αυτί δεν θέλει λούσιμο, γιατί αλλιώς κινδυνεύει να κάνει φλεγμονές, από διαταραχή του pH.

* Εάν λουζόμαστε ή κολυμπάμε κάθε μέρα, να ρίχνουμε λίγο άσπρο καθαρό οινόπνευμα στα αυτιά – προσφέρει προστασία και «τραβά» την υγρασία (αρκεί να μην υπάρχει ρήξη τυμπάνου).

* Φοράμε σκουφάκι θαλάσσης ή ειδικές ωτοασπίδες, τις οποίες τοποθετούμε σωστά, για αποφυγή τραυματισμών.

* Αποφεύγουμε να ψαλιδίσουμε τις τρίχες στον έξω ακουστικό πόρο, λόγω πιθανού τραυματισμού.

* Αποφεύγουμε το μεγάλο ψύχος, ιδιαίτερα από A/C, καθώς και τις έντονες εναλλαγές θερμοκρασίας, διότι μπορεί να βοηθήσουν στην εξέλιξη μιας φλεγμονής.

* Δεν κολυμπάμε σε αμφιβόλου καθαριότητας νερά.

* Σκουπίζουμε καλά τα αυτιά μετά το μπάνιο και αποφεύγουμε τη χρήση μπατονέτας, που μπορεί να προκαλέσει τραυματισμό.

* Δεν βάζουμε σταγόνες λάδι μέσα στο αυτί, γιατί, αν η ενόχληση προέρχεται από την κυψελίδα που έχει φουσκώσει, με το λάδι θα φουσκώσει ακόμη περισσότερο και η ενόχληση θα γίνει πιο έντονη.

«Εάν, παρόλα αυτά, βουλώσει το αυτί μας, καλό θα είναι τις επόμενες ημέρες να αποφύγουμε να βουτήξουμε στο νερό το κεφάλι μας, για να μην επιδεινωθεί το βούλωμα. Όταν θα ξαναμπούμε στο νερό, μια καλή λύση είναι να φράξουμε το αυτί με ένα βαμβάκι που θα το έχουμε εμποτίσει σε βαζελίνη, για να μην επιτρέψει στο νερό να εισέλθει στον ακουστικό πόρο» τονίζει η κα Παταρίδου.

Τέλος ένα άλλο συχνό ωτορινολαρυγγολογικό πρόβλημα του καλοκαιριού είναι η ιγμορίτιδα. Μπορεί να οφείλεται σε μόλυνση από το κολύμπι σε μολυσμένα νερά και στις καταδύσεις με ανοιχτή μύτη ή και στη συνεχή έκθεση στον κρύο και ανθυγιεινό αέρα των κλιματιστικών.

Αν, λοιπόν, κάποιος εκδηλώσει συμπτώματα, όπως ρινική συμφόρηση («μπούκωμα»), καταρροή (συνάχι), πονοκέφαλο, πυώδεις εκκρίσεις, διαταραχές στην όσφρηση και βήχα, είναι πολύ πιθανό να έχει ιγμορίτιδα και πρέπει να απευθυνθεί άμεσα στον ωτορινολαρυγγολόγο.

Του Κωνσταντίνου Νταλούκα, 

Προέδρου της Ένωσης Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής (ΕΛΠΑΙΔΑΤΤ)

Έχοντας στο μυαλό μου το πολύ θλιβερό γεγονός του άτυχου πεντάχρονου κοριτσιού από την Φλώρινα, που πέθανε από οξεία αναφυλακτική αντίδραση, ξαναδιάβασα την τρέχουσα βιβλιογραφία και θεώρησα υποχρέωσή μου να κοινοποιήσω τις πληροφορίες που ισχύουν σήμερα για την αντιμετώπιση της αναφυλακτικής αντίδρασης.

Ξέρω ότι είναι αρκετές και θα κουράσουν, αλλά αν έχετε στο περιβάλλον σας άτομο αλλεργικό σας συνιστώ να τις διαβάσετε με προσοχή.

Προσωπικά μου έκανε εντύπωση η οδηγία για το ποιοι πρέπει να έχουν μαζί τους ένεση αδρεναλίνης
«αλλεργικά άτομα που ζουν σε απομακρυσμένες περιοχές με ελάχιστη ή καθόλου πρόσβαση σε ιατρικές υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης” και με έκανε να συνειδητοποιήσω μια πικρή αλήθεια. Το πόσο κακά οργανωμένοι είμαστε σαν χώρα και πόσο απληροφόρητο αφήνουμε τον κόσμο η πολιτεία αλλά και εμείς οι γιατροί με αποτέλεσμα κάποιοι να πεθαίνουν.

Πώς να αναγνωρίσετε την αναφυλαξία

Η αναφυλαξία έχει ξαφνική εμφάνιση (λεπτά έως μερικές ώρες) μετά την έκθεση σε τροφή, φάρμακο, έντομα ή κάτι άλλο.

Ενδεχομένως περιλαμβάνει μερικά από τα ακόλουθα συμπτώματα:

• Δέρμα: κνησμός, ερυθρότητα, κνίδωση ή οίδημα.
• Από τον στοματικό και ρινικό βλεννογόνο: φαγούρα, πρήξιμο.
• Από τον επιπεφυκότα: φαγούρα, οίδημα, ερυθρότητα.
• Αναπνευστική οδός: βραχνάδα, φαγούρα στο λαιμό, σφίξιμο στο λαιμό, βήχας, δυσκολία στην αναπνοή, σφίξιμο στο στήθος, συριγμός, κυάνωση.
• Καρδιαγγειακά συμπτώματα: ταχυκαρδία, θωρακικό άλγος, υπόταση, αδύναμος παλμός, ζάλη, κατάρρευση, ακράτεια, σοκ.
• Από το πεπτικό: ναυτία, κράμπες, κοιλιακό άλγος, έμετος, διάρροια.
• Από το κεντρικό νευρικό σύστημα: μεταβολές συμπεριφοράς (βρέφη), πονοκέφαλος, αλλοιωμένη ψυχική κατάσταση, σύγχυση.

Πώς να θεραπεύσετε την αναφυλαξία

Προετοιμαστείτε!

Έχετε ένα γραπτό σχέδιο δράσης για την έκτακτη αναφυλαξία.

Όταν συμβεί αναφυλακτικό επεισόδιο, εκτιμήστε αμέσως τον αεραγωγό του ασθενούς, την αναπνοή, την κυκλοφορία και το δέρμα και καλέστε άμεσα ιατρική βοήθεια.

Κάνετε επινεφρίνη (αδρεναλίνη) ενδομυϊκά, στη μέση εξωτερική όψη του μηρού, χρησιμοποιώντας μια έτοιμη δόση (Anapen). Αν πρόκειται για παιδί χρησιμοποιείστε την παιδιατρική μορφή.

Αν χρειαστεί, δώστε μια δεύτερη ένεση, 5 έως 15 λεπτά μετά την πρώτη.

Τοποθετήστε τον ασθενή στην πλάτη του. Αν υπάρχει αναπνευστική δυσχέρεια ή / και εμετός βάλτε τον σε θέση ανάνηψης (στο πλάι).

Ανυψώστε τα κάτω άκρα.

Μην του επιτρέπετε να στέκετε, να περπατάει ή να τρέχει.

Μεταφέρετε τον ασθενή σε τμήμα έκτακτης ανάγκης, κατά προτίμηση με ασθενοφόρο όχημα, για περαιτέρω αξιολόγηση και παρακολούθηση. Μπορεί να χρειαστεί πρόσθετη θεραπεία, συμπεριλαμβανομένου οξυγόνου, φαρμάκων, ενδοφλέβιων υγρών και άλλων παρεμβάσεων.

Τα συμπτώματα μπορεί να διαφέρουν μεταξύ των ασθενών, ακόμα και στον ίδιο ασθενή από το πρώτο επεισόδιο στο επόμενο. Σημειώστε ότι μόνο μερικά από τα συμπτώματα της αναφυλαξίας μπορεί να εμφανιστούν κατά τη διάρκεια ενός επεισοδίου.

Πρωτεύων ρόλος της επινεφρίνης (αδρεναλίνης)

Η επινεφρίνη είναι το φάρμακο επιλογής πρώτων βοηθειών στην αντιμετώπιση της αναφυλαξίας. Μέσω αγγειοσυσταλτικών επιδράσεων, αποτρέπει ή μειώνει το οίδημα του βλεννογόνου του λάρυγγα (λαρυγγικό οίδημα), την υπόταση και το σοκ. Επιπλέον, έχει σημαντικές βρογχοδιασταλτικές και θετικές καρδιακές επιδράσεις.

Η καθυστερημένη χορήγηση επινεφρίνης στην αναφυλαξία σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο νοσηλείας και κακών αποτελεσμάτων, συμπεριλαμβανομένης της υποξίας-ισχαιμικής εγκεφαλοπάθειας και του θανάτου. Αντίθετα, η έγκαιρη χορήγηση επινεφρίνης πριν από το νοσοκομείο συνδέεται με χαμηλότερο κίνδυνο νοσηλείας και θανάτου.

Τα αντισταμινικά προλαμβάνουν και ανακουφίζουν από τον κνησμό και τις φλύκταινες, αλλά δεν ανακουφίζουν τα απειλητικά για τη ζωή αναπνευστικά συμπτώματα, υπόταση ή σοκ. Ως εκ τούτου, τα αντισταμινικά και η κορτιζόνη, είναι συμπληρωματικές θεραπείες και δεν είναι κατάλληλες για χρήση ως αρχική θεραπεία ή σαν μοναδική θεραπεία.

Για παιδιά που πάσχουν και από άσθμα, τα εισπνεόμενα φάρμακα μπορούν να παρέχουν επιπλέον ανακούφιση από τα συμπτώματα της κατώτερης αναπνευστικής οδού αλλά, όπως τα αντισταμινικά και η κορτιζόνη, δεν είναι κατάλληλα για χρήση ως αρχική ή μονοθεραπεία στην αναφυλαξία.

Εάν η ανταπόκριση στην πρώτη ένεση επινεφρίνης είναι ανεπαρκής, μπορεί να επαναληφθεί μία ή δύο φορές σε διαστήματα των 5 έως 15 λεπτών.

Το 6% έως 19% των παιδιατρικών ασθενών που έλαβαν θεραπεία με ένεση επινεφρίνης στην αναφυλαξία συνήθως απαιτούν και μια δεύτερη δόση.

Μία τρίτη δόση χρειάζεται σπάνια. Οι επόμενες δόσεις χορηγούνται συνήθως από έναν επαγγελματία υγείας μαζί με άλλες παρεμβάσεις.

Ασφάλεια της επινεφρίνης

Οι φαρμακολογικές επιδράσεις της επινεφρίνης περιλαμβάνουν παροδική ωχρότητα, τρόμο, άγχος και αίσθημα παλμών, οι οποίες, αν και θεωρούνται ως ανεπιθύμητες ενέργειες, είναι παρόμοιες με τα συμπτώματα που προκαλούνται από αυξημένα επίπεδα ενδογενούς επινεφρίνης που παράγονται από τον ίδιο τον οργανισμό μας ως αντίδραση σε καταστάσεις στρες. Πχ κατά την διάρκεια ενός καυγά ή πτήσης με αεροπλάνο.

Οι σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες της επινεφρίνης που χορηγείται ενδομυϊκά είναι σπάνιες στα παιδιά. Δεν υπάρχει αντένδειξη στη θεραπεία με επινεφρίνη κατά την αναφυλαξία.

Η χορήγησή της είναι ασφαλής ακόμα και όταν δοθεί σε περιπτώσεις που η εκτίμηση του γονιού για την βαρύτητα του αλλεργικού επεισοδίου δεν ήταν απόλυτα σωστή.

Ποιοι πρέπει οπωσδήποτε να έχουν πάντοτε μαζί τους ένεση επινεφρίνης

Όλοι που έχουν αλλεργία σε:
• τρόφιμα ή έντομα
• άτομα με ιδιοπαθή αναφυλαξία
• εκείνοι που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο αναφυλαξίας, οι οποίοι ενδέχεται να μην έχουν ακόμη βιώσει κάποιο επεισόδιο
• αλλεργικά άτομα που ζουν σε απομακρυσμένες περιοχές με ελάχιστη ή καθόλου πρόσβαση σε ιατρικές υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης .

Συνταγή για χορήγηση επινεφρίνης μπορεί επίσης να δοθεί για ασθενείς με γνωστή ευαισθητοποίηση σε φιστίκια, καρύδια, αγελαδινό γάλα, οστρακόδερμα και ψάρια, τα οποία ενδεχομένως σχετίζονται με σοβαρή και θανατηφόρα αναφυλαξία και είναι δύσκολο να αποφευχθούν (π.χ. όταν το φυστίκι ή το γάλα είναι κρυμμένο σε διάφορες τροφές και σαν συστατικό σε βιομηχανοποιημένα τρόφιμα) .

Η συνταγογράφηση επινεφρίνης είναι ιδιαίτερα σημαντική εάν ο ασθενής είχε ήδη εμφανίσει τροφική αλλεργία, όπως η γενικευμένη οξεία κνίδωση, αντέδρασε σε ίχνη ενός από αυτά τα τρόφιμα, ή έχει τροφική αλλεργία και συμπτωματικό άσθμα, το οποίο αυξάνει τον κίνδυνο θανάτου από αναφυλαξία. Μπορεί να είναι ωφέλιμο να συνταγογραφηθεί επινεφρίνη για παιδιά με ιστορικό οξείας γενικευμένης κνίδωσης μετά από τσίμπημα εντόμου, διότι αν τσιμπηθεί εκ νέου ο κίνδυνος μιας πιο σοβαρής αντίδρασης είναι περίπου 5% μεγαλύτερος.

Η οριστική αξιολόγηση από έναν ειδικό αλλεργιών / ανοσολογίας μπορεί να επιβεβαιώσει τη διάγνωση της αναφυλαξίας και, για τους ασθενείς με ιδιοπαθή αναφυλαξία, να διευκρινίσει τη διάγνωση διενεργώντας επιπρόσθετες έρευνες που αποκαλύπτουν τι είναι αυτό που μπορεί να ενεργοποιήσει μια αλλεργική αντίδραση, όπως πχ συστηματική μαστοκυττάρωση.

Οι ειδικοί αλλεργιών / ανοσολογίας είναι οι γιατροί που θα φροντίσουν προληπτικά για:
• συνταγογράφηση επινεφρίνης στο πλαίσιο γραπτών, εξατομικευμένων σχεδίων έκτακτης ανάγκης για αναφυλαξία.
• εκπαίδευση για αναγνώριση αναφυλαξίας και χρήση της επινεφρίνης.
• να δώσουν λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο αποφυγής συγκεκριμένων αλλεργιογόνων ουσιών.
• ανοσοθεραπεία με αλλεργιογόνα (π.χ ανοσοθεραπεία), για την πρόληψη της υποτροπής της αναφυλαξίας των εντόμων.

Χρησιμοποιώντας επινεφρίνη

Οι κατευθυντήριες οδηγίες συνιστούν έγκαιρη ένεση επινεφρίνης με την ξαφνική εμφάνιση οποιονδήποτε συμπτωμάτων αναφυλαξίας μετά από έκθεση σε αλλεργιογόνο, που προκάλεσε στο παρελθόν αναφυλαξία σε αυτόν τον ασθενή. Οι συστηματικές αλλεργικές αντιδράσεις μπορούν να προχωρήσουν γρήγορα και να γίνουν από ήπιες, απειλητικές για τη ζωή.

Πρώιμη θεραπεία πριν ή με το πρώτο σημάδι, μπορεί μερικές φορές να αποτρέψει την κλιμάκωση των συμπτωμάτων. Για παράδειγμα, η γενικευμένη οξεία κνίδωση δεν είναι απειλητική για τη ζωή. Ωστόσο, στο πλαίσιο μιας γνωστής έκθεσης σε αλλεργιογόνο (π.χ. φυστίκι ή γάλα) που προκάλεσε κατά το παρελθόν αναφυλαξία, μπορεί να είναι ωφέλιμη η χορήγηση επινεφρίνης για την πρόληψη πρόσθετων συμπτωμάτων.

Μερικές φορές μπορεί να είναι δύσκολο να διακρίνουμε την αναφυλαξία από άλλες νοσηρές καταστάσεις όπως το οξύ άσθμα, την οξεία γενικευμένη κνίδωση, την αναρρόφηση ενός ξένου σώματος, ένα αγγειοδιασταλτικό επεισόδιο ή μια επίθεση πανικού ή ανησυχίας. Σε τέτοιες περιπτώσεις, αν δεν είστε σίγουροι, χορηγήστε επινεφρίνη.

Ακόμη και οι γιατροί με χρόνια εμπειρίας στη διάγνωση και θεραπεία της αναφυλαξίας δεν μπορούν να προσδιορίσουν, κατά την έναρξη ενός επεισοδίου, εάν το επεισόδιο αυτό θα παραμείνει ήπιο ή θα κλιμακωθεί σε μερικά λεπτά για να γίνει απειλητικό για τη ζωή. Σε αυτή την κατάσταση, αν και ορισμένα από του στόματος αντισταμινικά ανακουφίζουν από τον κνησμό μέσα σε 30 ή 40 λεπτά, απειλητικά για τη ζωή αναπνευστικά και / ή καρδιαγγειακά συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν ξαφνικά μετά την εξαφάνιση του κνησμού και των πομφών στο δέρμα. Οι ασθενείς που υποφέρουν από αναφυλαξία χωρίς ιατρική εκπαίδευση, μπορεί να είναι τόσο ανήσυχοι ώστε να μην μπορούν να αξιολογήσουν με ακρίβεια την κατάσταση, να μην θυμούνται τι πρέπει να κάνουν και να μην κάνουν ένεση επινεφρίνη.

Είναι σημαντικό να χορηγηθεί έγκαιρα επινεφρίνη ακόμα και στην περίπτωση λάθους εκτίμησης της βαρύτητας του επεισοδίου.

Πολλοί ασθενείς ξεχνούν να έχουν μαζί τους επινεφρίνη. Μπορεί επίσης ενώ την έχουν μαζί τους για διαφόρους λόγους να μην την κάνουν. Πχ επειδή ένα προηγούμενο επεισόδιο δεν ήταν πολύ σοβαρό και νομίζουν ότι το ίδιο θα συμβεί και στο νέο επεισόδιο, φοβούνται να την χρησιμοποιήσουν ή φοβούνται μήπως παρουσιάσουν ανεπιθύμητες ενέργειες.

Πολλοί γονείς φοβούνται ότι αν κάνουν στο παιδί τους ένεση επινεφρίνης μπορεί να το τραυματίσουν ή να του προκαλέσουν σοβαρές παρενέργειες.

Οι έφηβοι διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο θανάτου κατά την αναφυλαξία λόγω συμπεριφορών υψηλού κινδύνου, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης αλκοολούχων ποτών ή χρήσης ναρκωτικών ουσιών, αδυναμίας αναγνώρισης των εκλυτικών παραγόντων αλλεργικής αντίδρασης, άρνησης των συμπτωμάτων και άρνησης να έχουν μαζί τους επινεφρίνη για να την κάνουν όταν εμφανιστεί αλλεργία.
Απαιτούνται πρόσθετες προσπάθειες για την παροχή εκπαίδευσης αναφυλαξίας για τους εφήβους, τους συνομηλίκους τους και τις κοινότητές τους.

Οι ασθενείς χρειάζονται εκπαίδευση για το πώς να αναγνωρίσουν την αναφυλαξία και να χρησιμοποιήσουν μια ένεση επινεφρίνης. Η χορήγηση επινεφρίνης μπορεί να γίνει αν χρειαστεί ακόμα και μέσω ενδυμάτων, αν και πρέπει να ληφθεί μέριμνα ώστε να αποφευχθεί η παρεμπόδιση των ραφών ή των αντικειμένων στις τσέπες. Απαιτείται τακτική επανεξέταση (π.χ. ετησίως) της τεχνικής αναγνώρισης της αναφυλαξίας και έγχυσης επινεφρίνης, επειδή τα λάθη είναι κοινά και οι δεξιότητες που αποκτήθηκαν δεν μπορούν να διατηρηθούν μόνιμα. Η τεχνική μπορεί να ασκηθεί στο σπίτι με τη χρήση ενός «εκπαιδευτή».

Μετά τη θεραπεία με επινεφρίνη για αναφυλαξία εκτός ιατρικών δομών, είναι σημαντικό οι ασθενείς να αξιολογούνται σε ένα τμήμα επειγόντων περιστατικών για να διαπιστωθεί εάν απαιτούνται πρόσθετες παρεμβάσεις.
Μπορεί να είναι χρήσιμο για τις οικογένειες να γνωρίζουν ότι αναζητούν πρόσθετη ιατρική φροντίδα όχι λόγω της χρήσης επινεφρίνης, αλλά για την αξιολόγηση και την παρακολούθηση του αναφυλακτικού επεισοδίου.

Από την ηλικία των 12 έως 14 ετών, οι ασθενείς που πάσχουν από αλλεργία θα πρέπει να αρχίσουν να εκπαιδεύονται στην αναγνώριση των αλλεργικών συμπτωμάτων και την χρήση επινεφρίνης.

Συνιστάται να μην φυλάσσεται η επινεφρίνη σε συνθήκες υπερβολικής ζέστης ή κρύου (π.χ. σε αυτοκίνητο ή τσάντα στην παραλία σε μια ζεστή μέρα). Οι κατασκευαστές συστήνουν να διατηρούνται στους 20 ° έως 25 ° C, με επιτρεπόμενες αποκλίσεις στους 15 ° έως 30 ° C.

Είναι ωφέλιμο να ελέγχετε τις ημερομηνίες λήξης της επινεφρίνης και να ανανεώνετε έγκαιρα τις συνταγές. Ωστόσο, εάν η μόνη διαθέσιμη επινεφρίνη κατά τη διάρκεια ενός επεισοδίου αναφυλαξίας έχει περάσει από την ημερομηνία λήξης, μπορεί να χρησιμοποιηθεί κατά προτίμηση απ’ το να μην γίνει καθόλου.

Σχέδια Επείγουσας Δράσης και Ιατρική Αναγνώριση

Η επινεφρίνη είναι καλύτερα να συνταγογραφείται στο πλαίσιο γραπτών, εξατομικευμένων σχεδίων έκτακτης ανάγκης αναφυλαξίας. Αυτά τα σχέδια τυπικά απαριθμούν κοινά συμπτώματα και σημάδια αναφυλαξίας και περιγράφουν την αρχική θεραπεία αναφυλαξίας.

Συγκεκριμένα, δώστε προτεραιότητα στην κλήση για βοήθεια (166 ή σταθμό πρώτων βοηθειών), χορηγήστε επινεφρίνη και τοποθετήστε τον ασθενή σε ύπτια θέση ή σε θέση ανάνηψης (στο πλάι).

Οι ασθενείς με κίνδυνο επαναλαμβανόμενης αναφυλαξίας μπορούν να φορούν κοσμήματα ιατρικής ταυτοποίησης ή / και να φέρουν μια ενημερωτική κάρτα που δηλώνει «αναφυλαξία» και απαριθμεί όλα αυτά που του προκαλούν αλλεργία καθώς και τις σχετικές συν-νοσηρότητες που μπορεί να έχει, όπως το άσθμα.

Ειδικά θέματα για σχολεία και άλλους δημόσιους χώρους

Η πρόληψη και η θεραπεία της αναφυλαξίας στα σχολεία, στις εγκαταστάσεις παιδικής φροντίδας, στα στρατόπεδα και σε άλλους χώρους για νέους είναι πολύπλευρες και απαιτούν μια ολοκληρωμένη προσέγγιση, συμπεριλαμβανομένης της κατάρτισης για την ευαισθητοποίηση και την πρακτική προετοιμασία.

Οι προσεγγίσεις περιγράφονται σε μια κλινική έκθεση της Αμερικανικής Παιδιατρικής Ακαδημίας και σε κατευθυντήριες γραμμές από τα Κέντρα για τον έλεγχο και την πρόληψη ασθενειών (http://www.cdc.gov/healthyyouth/foodallergies).

Σε πολλά αμερικανικά σχολεία, υπάρχει διαθέσιμη επινεφρίνη για χρήση όταν εμφανίζεται αναφυλαξία σε κάποιο παιδί.

Σοβαρές παραλείψεις διαπιστώνει κανείς στον Άτλαντα Υγείας, μια ηλεκτρονική βάση δεδομένων και δεικτών που αναπτύχθηκε ως τεχνολογική μετεξέλιξη του Υγειονομικού Χάρτη του Υπουργείου Υγείας και η οποία δίνει γρήγορη πρόσβαση σε όλες τις υπηρεσίες υγείας. Σκοπός της είναι να αποτελέσει σημείο αναφοράς στην τεκμηριωμένη διακυβέρνηση του συστήματος υγείας, στην επαφή και επικοινωνία των πολιτών με τις δημόσιες υπηρεσίες, αλλά και στις ίδιες τις δημόσιες υπηρεσίες μεταξύ τους.

Υπό αυτό το πρίσμα, η συλλογή πληροφοριών από όλους τους εποπτευόμενους φορείς του Υπουργείου Υγείας, του ευρύτερου δημοσίου και του ιδιωτικού τομέα, την Ελληνική Στατιστική Αρχή, την ΗΔΙΚΑ ΑΕ, καθώς και τις αναγνωρισμένες μη κυβερνητικές οργανώσεις, αλλά όχι από τους ΟΤΑ που εκπονούν προγράμματα υγείας, προκαλεί εύλογα ερωτηματικά. Έτσι, στις διαθέσιμες Υποδομές Υγείας δεν μπορεί κανείς να εντοπίσει τα Δημοτικά Ιατρεία που, όπως είναι γνωστό, παρέχουν δωρεάν τις υπηρεσίες τους στους πολίτες.

Για να επιβεβαιώσουμε ότι πράγματι έτσι έχουν τα πράγματα, μετά από την ”Αναζήτηση μέσω κριτηρίων” ή ”Χάρτης” (α΄ τρόπος) επιχειρήσαμε και ”Αναζήτηση γύρω από σημείο” ή ”Τι βρίσκεται κοντά” (β΄ τρόπος), γνωρίζοντας ότι σε απόσταση 500 μέτρων από το στίγμα μας στο χάρτη (οδός Σαρανταπόρου) βρίσκεται Δημοτικό Πολυιατρείο. Για μία ακόμη φορά, ο συγκεκριμένος όρος αναζήτησης δεν έδινε αποτελέσματα. Και πώς θα μπορούσε, άλλωστε, όταν η κατηγορία «Δημοτικό Ιατρείο” δεν προβλέπεται καν (Screenshot 1 & 2). Κάτι το οποίο μπορεί κανείς να διαπιστώσει, άλλωστε, και στην ”Επεξήγηση Κατηγοριών Σημείων Παροχής Υπηρεσιών Υγείας” στην επιλογή ”Πληροφορίες”.

Aν παρ’ ελπίδα η εφαρμογή συλλέγει πληροφορίες και από τους ΟΤΑ, αλλά η αναζήτηση που κάναμε για κάποιο λόγο δεν έδωσε τα σχετικά αποτελέσματα, τότε είναι σαφές ότι το πρόβλημα είναι στο σχεδιασμό του Άτλαντα Υγείας, αφού δοκιμάσαμε κάθε πιθανό συνδυασμό αναζήτησης και όλοι απέβησαν άκαρποι.

Screenshot 1

Screenshot 2

Κάνοντας μια παρένθεση στο σημείο αυτό, αξίζει να αναφέρουμε ότι τα Ιατρεία του δήμου Αθηναίων παρέχουν μια δέσμη βασικών υπηρεσιών υγείας (ΠΦΥ) σε όλους τους πολίτες, συμπεριλαμβανομένων των ατόμων που είναι άτομα ανασφάλιστα ή «χωρίς χαρτιά». Ορισμένα από αυτά, μάλιστα, έχουν αναπτυχθεί σε Πολυιατρεία που λειτουργούν σε 12ωρη βάση (8 π.μ. με 8 μ.μ) και παρέχουν εκτίμηση των αναγκών υγείας των πολιτών, σχεδιασμό και υλοποίηση μέτρων για την πρόληψη των νοσημάτων και την προαγωγή της υγείας (π.χ. υπηρεσίες προληπτικής ιατρικής και οδοντιατρικής περίθαλψης, παρακολούθηση χρονίων πασχόντων, κ.ά.).

Θα πρέπει να διευκρινίσουμε, πάντως, ότι μέρος της χρηματοδότησής των Δημοτικών Ιατρείων (π.χ. μισθοί προσωπικού) καλύπτεται από πόρους του ΕΣΠΑ. Το ίδιο, όμως, συμβαίνει και με τους γιατρούς, νοσηλευτές και λοιπούς επαγγελματίες υγείας που στελεχώνουν τις Τοπικές Μονάδες Υγείας (ΤοΜΥ).

Μερικώς ενημερωμένα Στατιστικά 

Επιστρέφοντας στον Άτλαντα Υγείας, δεν θα μπορούσε να περάσει απαρατήρητη και η απουσία ιδιαίτερα σημαντικών Στατιστικών Στοιχείων, όπως είναι οι Δείκτες Παιδικής και Εφηβικής Ηλικίας και Εμβολιαστικής Κάλυψης του Πληθυσμού, τη στιγμή που η χώρα μαστίζεται από επιδημία ιλαράς.

Υπενθυμίζεται πως η νόσος  πλήττει κυρίως μικρά παιδιά που δεν έχουν εμβολιαστεί με το μικτό εμβόλιο ιλαράς-ερυθράς-παρωτίτιδας (MMR) και ενήλικες που έχουν γεννηθεί μετά το 1970, χωρίς ιστορικό νόσου, που έχουν εμβολιαστεί ατελώς.

Απόντες από τον Άτλαντα Υγείας είναι, επίσης, οι Δείκτες Αξιολόγησης Παροχής των Υπηρεσιών Υγείας αλλά και οι Δείκτες Οικονομικής Αξιολόγησης των Υπηρεσιών Υγείας. Οι δύο αυτές κατηγορίες και μαζί τους οι Δείκτες Ζωοανθρωπονόσων και οι Δείκτες Επαγγελματικών Νοσημάτων και Ατυχημάτων, αναφέρεται πως βρίσκονται ”υπό κατασκευή”.

Αν αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχουν σύγχρονα δεδομένα ή πως τα διαθέσιμα δεδομένα είναι ελλιπή, ή αν υπάρχουν αλλά δεν έχει ολοκληρωθεί η καταχώρησή τους, είναι κάτι που μόνο το υπουργείο Υγείας και ο ΕΟΠΥΥ το γνωρίζουν. Οι υπόλοιποι στους οποίους η εφαρμογή απευθύνεται, προς το παρόν, βρίσκονται ”στο σκοτάδι”.

Άλλη μία έρευνα δείχνει πόσο επικίνδυνο είναι το παθητικό κάπνισμα στην παιδική ηλικία. Η έρευνα έδειξε ότι ενήλικες που δεν καπνίζουν εξακολουθούν να διατρέχουν μεγάλο κίνδυνο να πεθάνουν από σοβαρές πνευμονικές παθήσεις εάν ως παιδιά ήταν παθητικοί καπνιστές!

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από την American Cancer Society και συμμετείχαν 70.900 μη καπνιστές άνδρες και γυναίκες. Οι ερευνητές ανέφεραν ότι το παθητικό κάπνισμα στην παιδική ηλικία «πιθανόν να προσθέσει 7 θανάτους σε κάθε 100.000 μη ενήλικες που καπνίζουν ετησίως».

Τα συμπεράσματα της έρευνας προκαλούν σοκ: Η έκθεση στον καπνό του τσιγάρου 10 ή περισσότερες ώρες κάθε εβδομάδα αυξάνει τον κίνδυνο θανάτου από ισχαιμική καρδιακή νόσο κατά 27%, εγκεφαλικό επεισόδιο κατά 23% και χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια κατά 42%, σε σύγκριση με αυτούς που έζησαν με μη καπνιστές.

Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό American Journal of Preventive Medicine. Τα παιδιά των οποίων οι γονείς καπνίζουν είναι γνωστό ότι διατρέχουν κίνδυνο άσθματος και προβλημάτων στην ανάπτυξη των πνευμόνων. Η μελέτη αυτή δείχνει ότι οι επιπτώσεις της έκθεσης στην παιδική ηλικία παραμένουν στην ενηλικίωση, οδηγώντας σε χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια.

Ο Δρ Ryan Diver, ένας από τους συγγραφείς της μελέτης, δήλωσε: «Αυτή είναι η πρώτη μελέτη για τον εντοπισμό μιας σχέσης μεταξύ της παθητικής έκθεσης στον καπνό στην παιδική ηλικία και του θανάτου από χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια στη μέση ηλικία και πέραν αυτής. Τα ευρήματά μας παρέχουν περαιτέρω στοιχεία για τη μείωση της έκθεσης του παθητικού καπνού σε όλη τη ζωή».

Περισσότεροι από 41.000 άνθρωποι (παιδιά και ενήλικες) έχουν μολυνθεί από ιλαρά στην ευρωπαϊκή περιφέρεια του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), κατά το α΄ εξάμηνο του 2018. Ο αριθμός των κρουσμάτων για την περίοδο αυτή υπερβαίνει, ήδη, κατά πολύ τον αριθμό που έχει αναφερθεί για τα 12μηνα κάθε άλλης χρονιάς της τρέχουσας δεκαετίας. Ειδικότερα, το υψηλότερο ρεκόρ μέχρι πρότινος κατείχε το 2017 με 23.927 καταγεγραμμένες περιπτώσεις και το χαμηλότερο ήταν 5.273 για το 2016. Οι μηνιαίες εκθέσεις ανά χώρα δείχνουν, επίσης, ότι τουλάχιστον 37 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους λόγω της ιλαράς μέχρι στιγμής φέτος.

«Μετά από το χαμηλότερο αριθμό των περιπτώσεων της δεκαετίας το 2016, παρατηρούμε μια δραματική αύξηση των λοιμώξεων και των εκτεταμένων επιδημιών» λέει η Δρ. Zsuzsanna Jakab, περιφερειακή διευθύντρια του ΠΟΥ για την Ευρώπη. «Καλούμε όλες τις χώρες να εφαρμόσουν άμεσα ευρείες, κατάλληλες για το περιβάλλον μέτρα για να σταματήσουν την περαιτέρω εξάπλωση αυτής της νόσου» προσθέτει, υπενθυμίζοντας πως η καλή υγεία για όλους ξεκινάει με την ανοσοποίηση. «Όσο αυτή η ασθένεια δεν εξαλείφεται, δεν ανταποκρινόμαστε στις δεσμεύσεις μας για το Στόχο Βιώσιμης Ανάπτυξης» τονίζει.

Σε 7 χώρες της περιοχής, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, σημειώθηκαν φέτος πάνω από 1.000 λοιμώξεις σε παιδιά και ενήλικες (συνολικά πάνω από 2.000 από το ξέσπασμα της επιδημίας). Οι άλλες χώρες είναι οι: Γαλλία, Γεωργία, Ιταλία, Ρωσική Ομοσπονδία, Σερβία και Ουκρανία. Η τελευταία, καταγράφοντας πάνω από 23.000 κρούσματα, έχει πληγεί περισσότερο. Ο αριθμός αυτός αντιπροσωπεύει 6 από τα 10 περιστατικά του περιφερειακού συνόλου.

Σε όλες αυτές τις χώρες έχουν αναφερθεί θάνατοι που σχετίζονται με την ιλαρά. Οι περισσότεροι θάνατοι καταγράφονται στη Σερβία (14).

Ανεπαρκής πρόοδος στην εξάλειψη της ιλαράς και της ερυθράς

Σύμφωνα με την τελευταία αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Περιφερειακής Επαλήθευσης για την καταπολέμηση της ιλαράς και των ερυθροκυττάρων (RVC), 43 από τα 53 κράτη μέλη της περιοχής έχουν διακόψει την ενδημική εξάπλωση της ιλαράς και 42 έχουν διακόψει την ερυθρά (με βάση την αναφορά του 2017).

Η RVC εξέφρασε, ταυτόχρονα, ανησυχίες σχετικά με την ανεπαρκή παρακολούθηση των ασθενειών και τη χαμηλή κάλυψη της ανοσοποίησης σε ορισμένες χώρες. Μάλιστα, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι αλυσίδες της μετάδοσης ιλαράς συνέχισαν για περισσότερο από 12 μήνες σε ορισμένες χώρες, οι οποίες ενώ είχαν διακόψει την ενδημική εξάπλωση της ασθένειας επέστρεψαν ξανά στο ενδημικό καθεστώς.

«Αυτή η μερική αποτυχία αποδεικνύει ότι κάθε άτομο που δεν είναι άνοσο παραμένει ευάλωτο, ανεξάρτητα από το πού ζει και κάθε χώρα πρέπει να συνεχίσει να πιέζει για να αυξήσει την κάλυψη και να κλείσει τα κενά της ασυλίας ακόμη και μετά την επίτευξη διακοπής ή εξάλειψης”, λέει η Dr Nedret Emiroglu, Διευθύντρια του τμήματος έκτακτων καταστάσεων για την υγεία και τις μεταδοτικές ασθένειες στο περιφερειακό γραφείο του ΠΟΥ για την Ευρώπη.

Η ιλαρά μπορεί να σταματήσει

Ο ιός της ιλαράς είναι εξαιρετικά μεταδοτικός και απλώνεται εύκολα μεταξύ των ευαίσθητων ατόμων. Για να αποφευχθούν οι εστίες, απαιτείται τουλάχιστον 95% κάλυψη ανοσοποίησης με 2 δόσεις εμβολίων που περιέχουν ιλαρά κάθε χρόνο σε κάθε κοινότητα, καθώς και προσπάθειες για την προσέγγιση παιδιών, εφήβων και ενηλίκων που δεν είχαν εμβολιαστεί κατά το παρελθόν.

Ενώ η κάλυψη ανοσοποίησης με 2 δόσεις εμβολίου που περιέχει ιλαρά αυξήθηκε από το 88% των επιλέξιμων παιδιών στην περιοχή το 2016 στο 90% το 2017, εξακολουθούν να υπάρχουν μεγάλες ανισότητες σε τοπικό επίπεδο: ορισμένες κοινότητες παρουσιάζουν κάλυψη άνω του 95% και άλλες κάτω του 70%.

Ο ΠΟΥ συνεργάζεται στενά με τα κράτη μέλη που αντιμετωπίζουν επί του παρόντος εστίες για την εφαρμογή μέτρων αντιμετώπισης, συμπεριλαμβανομένης της ενισχυμένης ρουτίνας και της συμπληρωματικής ανοσοποίησης, καθώς και της ενισχυμένης παρακολούθησης για την ταχεία ανίχνευση περιπτώσεων. Ο ΠΟΥ συνεργάζεται, επίσης, με άλλες χώρες για να επιτύχει το όριο του 95%.

«Σε αυτό το ενδιάμεσο σημείο για το Ευρωπαϊκό Σχέδιο Δράσης για τα Εμβόλια, πρέπει να γιορτάσουμε τα επιτεύγματά μας, χωρίς να παραβλέπουμε όσους εξακολουθούν να είναι ευάλωτοι και των οποίων η προστασία απαιτεί την επείγουσα και συνεχή μας προσοχή», λέει η Dr Jakab. «Μπορούμε να σταματήσουμε αυτή τη θανατηφόρα ασθένεια. Αλλά δεν θα πετύχουμε εάν ο καθένας δεν παίξει το ρόλο του: να ανοσοποιήσει τα παιδιά του, τον ίδιο, τους ασθενείς του, κάθε χώρα τον πληθυσμό της – και επίσης να υπενθυμίσει στους άλλους ότι ο εμβολιασμός σώζει ζωές» καταλήγει.

Και οι 53 χώρες της περιοχής θα επανεξετάσουν τη μεσοπρόθεσμη πρόοδο προς την επίτευξη των στόχων του ευρωπαϊκού σχεδίου δράσης για τον εμβολιασμό κατά την 68η σύνοδο της Περιφερειακής Επιτροπής για την Ευρώπη του ΠΟΥ που θα πραγματοποιηθεί στη Ρώμη της Ιταλίας στις 17-20 Σεπτεμβρίου 2018.

Μηνιαία και ετήσια κατανομή των κρουσμάτων της επιδημίας ιλαράς στην Ευρωπαϊκή Περιφέρεια του ΠΟΥ, Ιαν. 2010 μέχρι Ιούν. 2018* (τα δεδομένα φτάνουν μέχρι και την 1η Αυγούστου 2018)

*Πηγή: Μηνιαίες αναφορές από τα κράτη-μέλη της Ευρωπ. Περιφέρειας του ΠΟΥ ή μέσω του ECDC/TESSy