Η τραγωδία της Irina Zaroutska μέσα σε συρμό του Μετρό τον περασμένο Αύγουστο δεν ήταν μόνο ένα έγκλημα που συγκλόνισε. Ήταν και μια σκληρή αποκάλυψη: η στιγμή που το γνωστό φαινόμενο του θεατή, το bystander effect, βγήκε από τα βιβλία ψυχολογίας και στάθηκε μπροστά μας, αδυσώπητο. Δεκάδες μάτια παρακολουθούσαν, κανένα χέρι δεν κινήθηκε. Η κοινωνία πάγωσε.
Το bystander effect περιγράφει εκείνη την αδράνεια που φωλιάζει όταν πολλοί μάρτυρες γίνονται θεατές. Ο καθένας πιστεύει ότι ο άλλος θα παρέμβει, ότι κάποιος θα αναλάβει δράση. Και τελικά, κανείς δεν το κάνει. Όμως κάθε φορά που σωπαίνουμε, κάθε φορά που μένουμε ακίνητοι μπροστά στην αδικία, χάνεται κάτι πιο βαθύ από μια ανθρώπινη ζωή: χάνεται η αξία που δίνουμε στη ζωή ως κοινωνία.
Απέναντι σε αυτή τη σιωπή, υπάρχει μια έννοια που μπορεί να λειτουργήσει σαν γέφυρα: η ευθύνη. Όχι ως αφηρημένη ιδέα, αλλά ως έμπρακτη στάση. Και εδώ η ασφαλιστική αγορά έχει έναν ρόλο που ξεπερνά κατά πολύ την εμπορική της υπόσταση.
Η αστική ευθύνη δεν είναι ένα τυπικό πεδίο σε ένα συμβόλαιο. Είναι η θεσμική μορφή του «νοιάζομαι». Στην Ελλάδα, την αντιλαμβανόμαστε συνήθως μόνο όταν ο νόμος μάς υποχρεώνει – στα αυτοκίνητα, στις επιχειρήσεις, στους επαγγελματίες. Όμως στην πραγματικότητα, δεν αφορά μόνο αποζημιώσεις και υποχρεώσεις. Αφορά την παραδοχή ότι κάθε πράξη μας, κάθε αμέλειά μας, έχει συνέπειες που βαραίνουν και τον διπλανό μας.
Αν η ελληνική ασφαλιστική αγορά θέλει να σταθεί στο ύψος της κοινωνικής της αποστολής, πρέπει να καλλιεργήσει ασφαλιστική συνείδηση όχι ως υπόθεση κάλυψης, αλλά ως υπόθεση ευθύνης. Είναι ο μόνος δρόμος για να βγούμε από τη σιωπή. Αν μάθουμε να την αναγνωρίζουμε, να την αναλαμβάνουμε και να τη μοιραζόμαστε, τότε η ασφάλιση μπορεί να γίνει κάτι παραπάνω από εργαλείο. Μπορεί να γίνει πολιτισμός. Ένας πολιτισμός που δεν θα αφήνει κανέναν μόνο του όταν όλοι κοιτούν αλλού.
