Με αφορμή τη συμπλήρωση 50 χρόνων συνεχούς προσφοράς στην ελληνική κοινωνία, το επετειακό συνέδριο του Επικουρικού Κεφαλαίου ήρθε να αναδείξει τον κοινωνικό του ρόλο και να ενισχύσει τον δημόσιο διάλογο για την οδική ασφάλεια, την ασφαλισμένη οδήγηση και την προστασία των θυμάτων τροχαίων ατυχημάτων.
Το συνέδριο της 12ης Μαΐου συγκέντρωσε στο Divani Caravel εκπροσώπους της Πολιτείας, της ασφαλιστικής αγοράς, της επιστημονικής κοινότητας και ευρωπαϊκών οργανισμών.
Στην ομιλία-παρουσίασή του με θέμα «50 χρόνια Επικουρικό Κεφάλαιο – Μεταρρυθμίσεις, αποτελέσματα και προοπτική», ο Ηρακλής Δασκαλόπουλος, Πρόεδρος της Διαχειριστικής Επιτροπής του ΕΚ, είπε:
Ευχαριστούμε που μας τιμάτε με την παρουσία σας. Είναι πολύ σημαντικό για εμάς γιατί είναι το πρώτο συνέδριο του ΕΚ και σηματοδοτεί την καινούρια του πορεία. Δεν θα μείνουμε μόνο σε μια απλή ιστορική αναδρομή, αλλά είναι μια ευκαιρία να δούμε την πορεία του θεσμού, ειδικά τη μεταρρύθμισή του τα τελευταία χρόνια, τα αποτελέσματα που έχει πετύχει και τις προοπτικές που ανοίγονται για το μέλλον.
Το ΕΚ ιδρύθηκε με τον ν. 489/1976. Όπως φαίνεται και στο απόσπασμα, το οποίο είναι διατυπωμένο στη γλώσσα εκείνης της εποχής, η αποστολή του είναι η καταβολή της αποζημίωσης για ευθύνη από τροχαία ατυχήματα, όταν δεν υπάρχει ασφαλιστική κάλυψη. Με άλλα λόγια, είναι ο φορέας ο οποίος στηρίζει το πολίτη όταν ο συνήθης μηχανισμός ασφαλιστικής αποζημίωσης δεν μπορεί να λειτουργήσει. Είναι ο θεσμός προστασίας ο οποίος παρεμβαίνει για να στηρίξει ανθρώπους και οικογένειες οι οποίοι είχαν την ατυχία να πέσουν θύματα τροχαίων ατυχημάτων όπου το υπαίτιο όχημα ήταν ανασφάλιστο, άγνωστο, είχε προκαλέσει το ατύχημα εκ προθέσεως, καθώς και όταν η ασφαλιστική επιχείρηση δεν μπορεί να αποζημιώσει. Το ΕΚ επιτελεί μια σημαντική κοινωνική αποστολή, έχοντας στηρίξει δεκάδες χιλιάδες θύματα τέτοιων ατυχημάτων στα 50 χρόνια λειτουργίας του, όπως είδαμε στο βίντεο που προηγήθηκε. Παράλληλα, αποτελεί πυλώνα εμπιστοσύνης που ενισχύει την αξιοπιστία της ιδιωτικής ασφάλισης και συμβάλλει στη σταθερότητα της αγοράς.
Το ΕΚ υποπτεύεται από τη Διεύθυνση Εποπτείας Επαγγελματικής και Ιδιωτικής Ασφάλισης της Τράπεζας της Ελλάδος και διοικείται από Διαχειριστική Επιτροπή στην οποία μετέχουν στελέχη της ασφαλιστικής αγοράς και εκπρόσωπος της εποπτικής αρχής. Κύριος πόρος χρηματοδότησής του είναι η εισφορά 6% η οποία επιβάλλεται στα ασφάλιστρα της αστικής ευθύνης αυτοκίνητου. Ο οργανισμός λειτουργεί μέσα σε ένα ευρύτερο πλαίσιο διεθνές κανόνων και προτύπων, συμμετέχοντας στο Council of Bureaux και συνεργαζόμενος στενά με αντίστοιχους οργανισμούς ευρωπαϊκών και μεσογειακών χωρών.
Στα πρώτα χρόνια λειτουργίας του οργανισμού, οι αποζημιώσεις ήταν περιορισμένες και υποχρεώσεις διαχειρίσιμες. Από τις αρχές όμως της δεκαετίας του ’80 ξεκίνησαν οι πρώτες ανακλήσεις αδειών ασφαλιστικών επιχειρήσεων, οι οποίες έφεραν διαδοχικά κύματα νέων απαιτήσεων. Αξίζει βέβαια να σημειωθεί ότι εκείνη την περίοδο η αγορά ασφάλισης αυτοκινήτου διέφερε ουσιαστικά από τη σημερινή, καθώς το μέγεθος, το εύρος της και ο αριθμός των εταιρειών ήταν διαφορετικός, αλλά η κύρια διαφορά αφορά την εποπτεία και το πλαίσιο φερεγγυότητας που ίσχυε.
Τη δεκαετία του ’90 το έργο του οργανισμού πολλαπλασιάστηκε, με χιλιάδες αποζημιώσεις προς τους παθόντες, χωρίς όμως η οργανωτική του δομή να έχει εξελιχθεί με τον ίδιο ρυθμό. Οι υποχρεώσεις διογκώθηκαν και το ΕΚ αναγκάστηκε να προσφύγει σε δανεισμό και σε αύξηση της εισφοράς του. Τη δεκαετία του 2000 βελτιώθηκε η τεχνολογική υποδομή και συνολικά η λειτουργία του οργανισμού, ωστόσο νέες ανακλήσεις αδειών, σε συνδυασμό με το μεγάλο αριθμό ζημιών από τα πολλά ανασφάλιστα οχήματα που κυκλοφορούσαν τότε, διατήρησαν ένα επίμονο οικονομικό έλλειμμα.
Και με αυτό το οικονομικό έλλειμμα φτάνουμε σε μια εξαιρετικά δύσκολη περίοδο για το ΕΚ. Την περίοδο της μεγάλης κρίσης του, 2009-2015. Αυτή ήταν η δυσκολότερη φάση που πέρασε ο οργανισμός στην 50ετή ιστορία του. Βρέθηκε τότε αντιμέτωπος με μια πρωτοφανή συσσώρευση προβλημάτων. Αλλεπάλληλες ανακλήσεις αδειών ασφαλιστικών εταιρειών –και μεγάλων ασφαλιστικών εταιρειών–, μια βαριά κληρονομιά εκκρεμοτήτων από το παρελθόν και ταυτόχρονα ένα περιβάλλον με πολύ μεγάλο αριθμό ανασφάλιστων οχημάτων. Όλα αυτά μεταφράστηκαν σε έναν τεράστιο όγκο υποχρεώσεων, την ίδια στιγμή που και η χώρα βίωνε τη βαθύτερη οικονομική κρίση της ιστορίας της. Η πίεση αυτή προκάλεσε σοβαρότατη δυσχέρεια στην εκτέλεση της αποστολής του οργανισμού. Οι καθυστερήσεις στην καταβολή των αποζημιώσεων έφταναν ακόμα και τα έτη, ενώ στον δημόσιο διάλογο ακούγονταν τότε ερωτήματα για το αν ο θεσμός θα μπορούσε να συνεχίσει να λειτουργεί.
Εκείνη την περίοδο αναζητήθηκαν λύσεις κάθε είδους. Δανεισμός, μεταβίβαση χαρτοφυλακίου σε εταιρεία διαχείρισης, ακόμα και θεσμικές παρεμβάσεις και αλλαγές. Φάνηκε όμως, κάποια στιγμή, ότι δεν θα μπορούσαν να προσφέρουν ουσιαστική διέξοδο. Σε αυτό το σημείο λοιπόν χρειαζόταν να ληφθεί μια καθαρή απόφαση. Θα συνεχίζαμε να αναζητούμε εξωγενείς λύσεις ή θα δοκιμάζαμε να βγούμε από την κρίση βήμα βήμα, με ίδιες δυνάμεις; Επιλέξαμε τον δεύτερο δρόμο, και το αποτέλεσμα μας δικαίωσε. Από εκείνη τη στιγμή ξεκίνησε μια τελείως διαφορετική πορεία, η οποία μας φέρνει στο σήμερα.
Και ποιο είναι το σήμερα: το ΕΚ έχει αφήσει πίσω του την αβεβαιότητα και λειτουργεί πλέον σε στέρεη βάση. Το μεγάλο έλλειμμα που μας ταλαιπώρησε για χρόνια έχει αντικατασταθεί από συνεχή πλεονάσματα, τα οποία έχουν δημιουργήσει ένα σημαντικό οικονομικό απόθεμα για το μέλλον. Η καθημερινότητα του οργανισμού έχει αλλάξει ουσιαστικά. Από τη διαρκή προσπάθεια να διαχειριστούμε μια κρίση, έχουμε περάσει σε μια περίοδο που μπορούμε να προσφέρουμε υψηλού επίπεδου υπηρεσίες στους παθόντες με ταχύτητα και αξιοπιστία. Για πρώτη φορά, έχουμε τη δυνατότητα να σχεδιάσουμε το μέλλον με ασφάλεια και να δώσουμε στον οργανισμό μια νέα προοπτική.
Το διάγραμμα αυτό δείχνει την εξέλιξη της καθαρής θέσης του ΕΚ κατά τη τελευταία δεκαετία και αποτυπώνει εύγλωττα την τεράστια ανατροπή που επιτεύχθηκε στην οικονομική του κατάσταση. Το 2015 η καθαρή θέση του ΕΚ ήταν -404 εκατ. ευρώ. Σήμερα, με το κλείσιμο του 2025, έχουμε φτάσει στα +236 εκατ. ευρώ καθαρή θέση. Μια βελτίωση 640 εκατ. ευρώ σε μια δεκαετία. Αυτό δεν είναι απλά ένα εντυπωσιακό οικονομικό αποτέλεσμα. Είναι το αποτύπωμα μιας μεγάλης συλλογικής προσπάθειας, το αποτύπωμα επιμονής και στρατηγικής συνέπειας. Δείχνει ότι ο οργανισμός έχει γυρίσει σελίδα, έχει διασφαλίσει τη βιωσιμότητά του και πατά πλέον σε στέρεες βάσεις για το μέλλον.
Χωρίς καμία λοιπόν υπερβολή, το ΕΚ βρίσκεται σήμερα στην καλύτερη στιγμή της ιστορίας του. Έχει αποκτήσει οικονομική ισχύ και σταθερότητα, κερδίζοντας ξανά την εμπιστοσύνη του επόπτη, της αγοράς και –το πιο σημαντικό– των πολιτών. Μπορούμε πλέον να αποζημιώνουμε τους παθόντες μέσα σε μία ημέρα από τη συμφωνία της ζημιάς, στο επίπεδο των πιο οργανωμένων ασφαλιστικών εταιρειών της αγοράς μας. Για πρώτη φορά στην ιστορία του το ΕΚ, όταν στο παρελθόν συνέβαινε ακριβώς το αντίθετο, μπορεί να θέσει υπεύθυνα και τεκμηριωμένα το θέμα μείωσης της εισφοράς του.
Πώς έγιναν όλα αυτά; Ο τεράστιος λειτουργικός και οικονομικός μετασχηματισμός δεν ήταν αποτέλεσμα ενός μεμονωμένου μέτρου, αλλά μιας μακράς και συστηματικής προσπάθειας ανασυγκρότησης. Αρχικά εξετάσαμε με μεγάλη προσοχή τις εξωγενείς λύσεις που προτάθηκαν, αλλά ακτινογραφήσαμε παράλληλα τον οργανισμό για να εκτιμήσουμε τις δυνατότητές του να αντεπεξέλθει σε ένα σύνθετο, απαιτητικό και μακροχρόνιο έργο. Απορρίψαμε τις εξωγενείς λύσεις ως ασύμφορες και αποφασίσαμε να προχωρήσουμε σε ένα σχέδιο εξυγίανσης με ίδιες δυνάμεις, το οποίο θεωρήσαμε ότι ο οργανισμός θα μπορούσε να φέρει εις πέρας, εφόσον βέβαια ενισχύαμε τη διακυβέρνησή του.
Ως πρώτο βήμα αναθέσαμε τη διοίκηση των αποζημιώσεων σε έναν πολύ έμπειρο άνθρωπο της αγοράς, τον Θανάση Ξένο, ο οποίος ήδη συμμετείχε στη Διαχειριστική Επιτροπή και ήταν και μέλος της Επιτροπής Ζημιών. Και ξεκινήσαμε έτσι ένα φιλόδοξο πρόγραμμα επιτάχυνσης των διακανονισμών με όλα τα μέσα που ήταν διαθέσιμα. Παράλληλα φέραμε δίπλα μας έναν εξωτερικό σύμβουλο που μας στήριξε ουσιαστικά στην οργάνωση και στο πρώτο στάδιο υλοποίησης του φιλόδοξου αυτού σχεδίου.
Όλο αυτό το διάστημα η Διαχειριστική Επιτροπή δεν λειτούργησε και δεν λειτουργεί ως ένα απλό, τυπικό, εποπτικό όργανο. Λειτούργησε ως ενωμένη, αποφασιστική ηγεσία. Μπήκε μέσα στο πρόβλημα, έλαβε δύσκολες αποφάσεις και ανέλαβε πλήρως την ευθύνη για τις αλλαγές που χρειάζονταν. Βελτιώσαμε ριζικά τον τρόπο διαχείρισης των ζημιών. Λεπτομερής ανάλυση, ιεράρχηση φακέλων, επιτάχυνση πληρωμών, περιορισμός των τόκων υπερημερίας. Όση ρευστότητα μπορούσε να διαθέσει ο οργανισμός πήγαινε κατά προτεραιότητα σε αποζημιώσεις, κρατώντας μόνο ένα ελάχιστο μαξιλάρι ασφαλείας. Έτσι λοιπόν, απ’ τον φαύλο κύκλο των χρονιζουσών αποζημιώσεων, επιβαρύνσεων και αύξησης της υποχρέωσης διόγκωσης του ελλείμματος, περάσαμε σταδιακά σε έναν ενάρετο κύκλο: πληρωμή, σταμάτημα των επιβαρύνσεων, μείωση των υποχρεώσεων.
Καθοριστικό ρόλο έπαιξε και η επαγγελματική αξιοποίηση της μεγάλης ακίνητης περιουσίας. Ιεραρχήσαμε τα ακίνητα όσον αφορά την εμπορικότητά τους, τακτοποιήσαμε τις νομικές εκκρεμότητες και τα περισσότερα πωλήθηκαν μέσω πλειοδοτικών διαγωνισμών, εξασφαλίζοντας σημαντικότατα έσοδα, τα οποία άμεσα κατευθύνθηκαν στις αποζημιώσεις.
Η συμβολή των στελεχών της ασφαλιστικής αγοράς όσο και στο management του οργανισμού –μακάρι να μπορούσα να τους αναφέρω όλους, αλλά είναι πάρα πολλοί– ήταν καθοριστική. Διέθεσαν χρόνο και ενέργεια, έβαλαν τις γνώσεις και το κύρος τους στην υπηρεσία του ΕΚ και ανέλαβαν την ευθύνη δύσκολων αποφάσεων. Σε πολλές περιπτώσεις, ιδιαίτερα στο πρώτο και δύσκολο διάστημα, μεσολάβησαν ώστε οι εταιρείες τους να αποδεχτούν ευνοϊκούς για το ΕΚ διακανονισμούς, σε ζημιές που τους οφείλαμε, μειώνοντας έτσι σημαντικά την επιβάρυνση από τόκους.
Το έμπειρο και ικανό προσωπικό του οργανισμού αγκάλιασε από την πρώτη στιγμή το σχέδιο ανάκαμψης και δούλεψε σκληρά και συντεταγμένα για να γίνει πράξη. Χωρίς αυτή την καθημερινή προσπάθεια, κανένα σχέδιο εξυγίανσης δεν θα μπορούσε να επιτύχει.
Εξίσου μεγάλη σημασία είχε η υποδειγματική συνεργασία μας με την ΤτΕ, τόσο με τη ΔΕΕΙΑ όσο και με τη Διεύθυνση Εκκαθαρίσεων. Η στάση τους ήταν σταθερά υποστηρικτική. Αφαιρούσαν εμπόδια, επιτρέποντάς μας να προχωράμε στην υλοποίηση του πλάνου μας με την απαιτούμενη ταχύτητα. Επιπλέον, μέσα από το αυστηρό εποπτικό πλαίσιο της ασφαλιστικής αγοράς που εφαρμόζει με επιτυχία η ΤτΕ, περιορίστηκαν οι νέες ανακλήσεις και μας δόθηκε ο χρόνος που χρειαζόμασταν για να υλοποιήσουμε αυτό το σχέδιο χωρίς δυσάρεστες εκπλήξεις.
Η μείωση της εισφοράς που λαμβάνει ο οργανισμός είναι φυσικό επακόλουθο αυτής της επιτυχημένης πορείας. Ο οργανισμός τα τελευταία χρόνια λειτουργεί με συγκεκριμένα πλεονάσματα, τα οποία του έχουν επιτρέψει να δημιουργήσει ένα αποθεματικό σημαντικού ύψους. Ταυτόχρονα, τα ανασφάλιστα και οι ζημιές τους περιορίζονται λόγω των μέτρων που έχει πάρει η Πολιτεία. Ενώ, όπως είπαμε, η ΤτΕ εφαρμόζει ένα αυστηρό προληπτικό πλαίσιο εποπτείας της ασφαλιστικής αγοράς. Διαπιστώσαμε, λοιπόν, ότι η χρηματοδοτική ανάγκη του οργανισμού έχει αλλάξει. Και ως υπεύθυνος θεσμικός φορέας δεν μείναμε μόνο στη διαπίστωση. Υποβάλαμε στην ΤτΕ επίσημο αίτημα για τη μείωση της εισφοράς από το 6 στο 2,2% των ασφαλίστρων αστικής ευθύνης αυτοκινήτων, η οποία είναι μια μείωση της τάξης του 63%. Η πρόταση συνοδεύεται από ανεξάρτητη αναλογιστική μελέτη βιωσιμότητας, η οποία επιβεβαιώνει ότι το προτεινόμενο επίπεδο εισφοράς, σε συνδυασμό με το απόθεμα, διασφαλίζει επάρκεια και ανθεκτικότητα του οργανισμού ακόμα και σε δυσμενή σενάρια. Έτσι, ένας οργανισμός που κάποτε απορροφούσε πόρους για να καλύψει ένα μεγάλο έλλειμμα πέρασε από μια δύσκολη διαδρομή εξυγίανσης και μπορεί σήμερα να επιστρέψει μέρος αυτής της προόδου στον ασφαλισμένο και στην αγορά.
Αφού το ΕΚ έχει πλέον κατακτήσει την οικονομική και λειτουργική σταθερότητα, το ερώτημα είναι ποιοι πρέπει να είναι οι βασικοί άξονες για το αύριο ώστε να ενισχύσει ακόμα περισσότερο τον ρόλο του και την προσφορά του στην κοινωνία. Τρεις είναι, κατά τη γνώμη μου, αυτοί οι άξονες. Πρώτον, διατήρηση της ισχυρής θέσης. Το ΕΚ οφείλει να παραμείνει κεφαλαιακά ισχυρό και οργανωτικά αξιόπιστο, να μπορεί υπό οποιεσδήποτε συνθήκες να τα αποκρίνεται αποτελεσματικά στη βασική του αποστολή. Τα ισχυρά θεμέλια που χτίσαμε δεν είναι αυτοσκοπός. Είναι η βάση πάνω στην οποία πρέπει να συνεχίσουμε να χτίζουμε. Δεύτερον, περισσότερη εξωστρέφεια. Μέχρι σήμερα το ΕΚ συνήθως εμφανιζόταν στον δημόσιο διάλογο όταν υπήρχε κάποιο πρόβλημα, καθυστερήσεις, ελλείμματα, κρίση. Η επόμενη φάση πρέπει να είναι διαφορετική. Συστηματική παρουσία στον διάλογο με την Πολιτεία, την εποπτική αρχή, τους φορείς και την αγορά –κάτι που ουσιαστικά εγκαινιάζουμε σήμερα εδώ, στο συνέδριό μας–, και ακόμη στενότερη συνεργασία με τους ευρωπαϊκούς εγγυητικούς οργανισμούς μέσα από το COB. Τρίτον, έμφαση στην πρόληψη. Το ΕΚ δημιουργήθηκε για να αποζημιώνει, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να μείνει θεατής πριν από το ατύχημα. Μπορούμε να συμβάλουμε με καμπάνιες ενημέρωσης, με προγράμματα και δράσεις που προωθούν την υπεύθυνη και ασφαλισμένη οδήγηση, αξιοποιώντας την εμπειρία και εγγυητικών οργανισμών μεγάλων άλλων ευρωπαϊκών αγορών. Σε αυτή τη νέα φάση, ο πυρήνας παραμένει ο ίδιος: ο άνθρωπος, ο πολίτης. Απλώς διευρύνεται ο τρόπος με τον οποίο τον υπηρετούμε. Όχι μόνο όταν έχει ήδη λοιπόν συμβεί το κακό, αλλά και πριν, με την πρόληψη, με την ενημέρωση και την αλλαγή κουλτούρας στον δρόμο.
Όταν ξεκινούσε αυτή η διαδρομή μετασχηματισμού, αν κάποιος έλεγε ότι μέσα σε 10 χρόνια το ΕΚ θα είχε κάνει ένα οικονομικό άλμα 640 εκατ. ευρώ, θα αποζημίωνε σε μία ημέρα, θα ζητούσε μείωση της εισφοράς του και θα συζητούσε για πρόληψη και εξωστρέφεια, θα τον έλεγαν τρελό. Σήμερα όλα αυτά είναι πραγματικότητα και οφείλονται σε μια συλλογική προσπάθεια πολλών, ικανών ανθρώπων, ανθρώπων από τη Διαχειριστική Επιτροπή, από την ασφαλιστική αγορά, από την εποπτική αρχή και βεβαίως από το ίδιο το ΕΚ, ανθρώπων οι οποίοι αθόρυβα έκαναν τη δουλειά τους συχνά σε ιδιαίτερα αντίξοες συνθήκες.
Το στοίχημα για τα επόμενα χρόνια είναι να αξιοποιήσουμε αυτή τη στέρεα βάση για να κάνουμε το ΕΚ όχι μόνο πιο ισχυρό, αλλά ακόμα πιο χρήσιμο για την κοινωνία. Να είναι πάντα δίπλα σε αυτούς που το χρειάζονται και να δουλεύει συστηματικά για να το χρειάζονται λιγότερο.
Photo credits: Kalyvas Panagiotis, ClicknShoot
