Ελάχιστα έχουν μειωθεί οι θάνατοι ποδηλατών στην Ευρωπαϊκή Ένωση την τελευταία δεκαετία, παρά την αντίστοιχη μείωση στους θανάτους επιβατών αυτοκινήτων, σύμφωνα με νέα έκθεση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφάλειας Μεταφορών (ETSC).
Αναλυτικότερα, το 2024 καταγράφηκαν 1.926 θάνατοι ποδηλατών στους δρόμους της ΕΕ. Κατά την περίοδο 2014-2024, ο μέσος ετήσιος ρυθμός μείωσης των θανάτων για τους ποδηλάτες ήταν μόλις 0,5% (συνολική μείωση 8%), τη στιγμή που οι θάνατοι χρηστών μηχανοκίνητων οχημάτων μειώθηκαν τέσσερις φορές ταχύτερα (2% ετησίως).
Για την επίτευξη του στόχου της ΕΕ για το 2030 (μείωση κατά 50% των θανάτων από τροχαία συμβάντα) απαιτείται συνολική ετήσια μείωση της τάξης του 6,5%, δηλαδή 13 φορές μεγαλύτερη από τον σημερινό ρυθμό προόδου για τους ποδηλάτες. Οι ποδηλάτες αντιπροσωπεύουν πλέον το 10% όλων των θανάτων από τροχαία στην ΕΕ και, χωρίς ουσιαστικές βελτιώσεις στην ασφάλειά τους, το ποσοστό αυτό θα αυξηθεί.
Οι σοβαροί τραυματισμοί ποδηλατών που καταγράφονται από την αστυνομία αυξήθηκαν κατά 12% την ίδια περίοδο. Δεδομένα από νοσοκομεία υποδεικνύουν ότι η πραγματική έκταση είναι πολύ μεγαλύτερη, καθώς σε ορισμένες χώρες λιγότερο από το 10% των συμβάντων με ποδήλατο καταγράφεται στις επίσημες αστυνομικές στατιστικές.
Η έκθεση αναδεικνύει τις κύριες αιτίες των συγκρούσεων:
- 65% των θανάτων οφείλεται σε εμπλοκή με μηχανοκίνητα οχήματα. Συγκεκριμένα, το 44% αφορά επιβατικά αυτοκίνητα, το 9% βαρέα οχήματα και το 7% ελαφρά επαγγελματικά οχήματα (βαν).
- 28% των θανάτων δεν εμπλέκει άλλο όχημα, καθώς πρόκειται για πτώσεις ή συγκρούσεις με σταθερά αντικείμενα (π.χ. κράσπεδα), γεγονός που αναδεικνύει τα προβλήματα στις υποδομές. Οι περισσότεροι σοβαροί τραυματισμοί προκύπτουν επίσης σε τέτοιου είδους περιστατικά.
Το ETSC καλεί τις εθνικές κυβερνήσεις και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να θέσουν ως προτεραιότητα τη μείωση των ταχυτήτων. Οι χαμηλότερες ταχύτητες των οχημάτων αποτελούν ένα από τα αποτελεσματικότερα μέτρα για την προστασία των ποδηλατών, καθώς ο κίνδυνος θανάτου σε περίπτωση παράσυρσης αυξάνεται εκθετικά όταν η ταχύτητα μεταβάλλεται από τα 30 χλμ./ώρα στα 50 χλμ./ώρα.
Η αναγκαιότητα για υψηλής ποιότητας υποδομές, ποδηλατόδρομοι διαχωρισμένοι από την κυκλοφορία των οχημάτων
Η έκθεση υπογραμμίζει ότι ο φυσικός διαχωρισμός των ποδηλατών από την ταχέως κινούμενη μηχανοκίνητη κυκλοφορία αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την επίτευξη ουσιαστικών βελτιώσεων στην οδική ασφάλεια. Όπου αυτό δεν είναι εφικτό, πρέπει να εφαρμόζονται ασφαλή όρια ταχύτητας. Η επένδυση σε υποδομές ποδηλασίας υψηλής ποιότητας –προστατευμένες λωρίδες, ποδηλατόδρομοι και ασφαλείς κόμβοι– πρέπει να αυξηθεί επειγόντως σε όλη την Ευρώπη.
Οι ομαλές, επαρκούς πλάτους και χωρίς εμπόδια λωρίδες ποδηλάτου μπορούν επίσης να μειώσουν τους τραυματισμούς και τους θανάτους που προκαλούνται από πτώσεις ή συγκρούσεις με αντικείμενα στο οδόστρωμα.
Καθώς οι κυβερνήσεις σε όλη την Ευρώπη ενθαρρύνουν τους πολίτες να στραφούν από το αυτοκίνητο στο ποδήλατο για περιβαλλοντικούς και υγειονομικούς λόγους, η αποτυχία παροχής ασφαλών υποδομών συνιστά θεμελιώδη αντίφαση στην πολιτική μεταφορών.
Η Jenny Carson, μέλος της συγγραφικής ομάδας της έκθεσης για το ETSC, δήλωσε: «Οι κυβερνήσεις ενθαρρύνουν ενεργά περισσότερους ανθρώπους να χρησιμοποιούν το ποδήλατο – για το κλίμα, για τη μείωση της χρήσης ορυκτών καυσίμων και της συμφόρησης, για τη δημόσια υγεία, για τις πόλεις μας. Ωστόσο, δεν παρέχουν τις ασφαλείς συνθήκες που οι ποδηλάτες χρειάζονται και δικαιούνται.
»Δεν μπορείς να ζητάς από τους ανθρώπους να κάνουν ποδήλατο και στη συνέχεια να αποτυγχάνεις να τους προστατεύσεις από την ταχέως κινούμενη κυκλοφορία. Χρειαζόμαστε χαμηλότερες ταχύτητες όπου ποδηλάτες και οχήματα μοιράζονται τον ίδιο χώρο, και διαχωρισμένες υποδομές ποδηλασίας όπου τα όρια ταχύτητας υπερβαίνουν τα 30 km/h. Τα δεδομένα είναι απολύτως σαφή: χωρίς άμεση δράση, οι ποδηλάτες θα συνεχίσουν να πληρώνουν με τη ζωή τους».
Παρότι η έλλειψη ασφαλών υποδομών ποδηλασίας και οι ταχύτητες των οχημάτων παραμένουν οι κύριες ανησυχίες, η έρευνα δείχνει ότι τα κράνη μπορούν να μειώσουν τους κρανιακούς τραυματισμούς κατά 51% και τους θανατηφόρους κρανιακούς τραυματισμούς κατά 72%.
Πρόσθετα ευρήματα
- Οι ηλικιωμένοι ποδηλάτες, άνω των 80 ετών, διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο. Η αυξανόμενη χρήση ηλεκτρικά υποβοηθούμενων ποδηλάτων, ιδίως από μεγαλύτερους σε ηλικία χρήστες, αυξάνει περαιτέρω τον κίνδυνο τραυματισμών.
- Οι άνδρες αντιπροσωπεύουν το 80% των θανάτων ποδηλατών, πιθανώς λόγω των διαφορών στη διανυόμενη απόσταση και σε επικίνδυνες συμπεριφορές.
- Οι θάνατοι χρηστών ηλεκτρικών ποδηλάτων αυξάνονται σε χώρες που διακρίνουν μεταξύ τύπων ποδηλάτων, ακόμη και όταν οι θάνατοι μεταξύ χρηστών συμβατικών ποδηλάτων μειώνονται.
Βασικές συστάσεις του ETSC
- Εισαγωγή και επιβολή ορίων ταχύτητας 30 χλμ./ώρα σε αστικούς δρόμους όπου ποδηλάτες και μηχανοκίνητα οχήματα μοιράζονται τον ίδιο χώρο. (Η Ελλάδα έχει ήδη προχωρήσει στη θεσμική υιοθέτηση του μέτρου, ευθυγραμμιζόμενη με τις ευρωπαϊκές κατευθύνσεις για τη διαχείριση της ταχύτητας.)
- Σημαντική αύξηση των επενδύσεων σε υψηλής ποιότητας, διαχωρισμένες υποδομές ποδηλασίας, συμπεριλαμβανομένων προστατευμένων λωρίδων, αποκλειστικών ποδηλατοδρόμων και ασφαλούς σχεδιασμού ισόπεδων διασταυρώσεων. Βελτίωση της ποιότητας των υποδομών ώστε να είναι ομαλές και χωρίς εμπόδια, για την αποτροπή ατυχημάτων μεμονωμένων ποδηλατιστών.
- Προτροπή προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για δημοσίευση εξειδικευμένων κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με ποιοτικές υποδομές για τους ευάλωτους χρήστες της οδού.
- Επιτάχυνση της εφαρμογής τεχνολογιών ασφάλειας οχημάτων — συμπεριλαμβανομένης της αυτόματης πέδησης έκτακτης ανάγκης με ανίχνευση ποδηλατών — σε όλο τον στόλο της ΕΕ.
- Βελτίωση της συλλογής δεδομένων για τους τραυματισμούς ποδηλατών, συμπεριλαμβανομένης της υποχρεωτικής καταγραφής από τα νοσοκομεία, ώστε να αποτυπωθεί καλύτερα η πραγματική έκταση του προβλήματος.
- Υιοθέτηση βασικών δεικτών απόδοσης για την ασφάλεια των ποδηλατών στο πλαίσιο εθνικών και ευρωπαϊκών στρατηγικών οδικής ασφάλειας.
- Ενθάρρυνση των εθνικών κυβερνήσεων να αναπτύξουν Εθνικές Στρατηγικές Ποδηλασίας με στόχους και μέτρα για την οδική ασφάλεια.
- Αύξηση της χρήσης κράνους από τους ποδηλάτες.
Η Βασιλική Δανέλλη-Μυλωνά, Πρόεδρος του ΙΟΑΣ «Πάνος Μυλωνάς», δήλωσε: «Η υιοθέτηση του ορίου ταχύτητας των 30 χλμ./ώρα στον αστικό ιστό αποτελεί ένα σημαντικό βήμα ευθυγράμμισης της χώρας με τις ευρωπαϊκές κατευθύνσεις και τις αρχές της προσέγγισης του Ασφαλούς Συστήματος. Ωστόσο, η πρόοδος παραμένει άνιση, καθώς εξακολουθούν να καταγράφονται σημαντικά κενά στην ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου πλαισίου πολιτικών για την προστασία των ποδηλατών ως ευάλωτων χρηστών της οδού.
»Η εκπαίδευση που υλοποιεί το Ινστιτούτο Οδικής Ασφάλειας “Πάνος Μυλωνάς”, με περισσότερους από 30.000 μαθητές ετησίως, συμβάλλει ουσιαστικά στην καλλιέργεια υπεύθυνης και ασφαλούς ποδηλατικής συμπεριφοράς. Ωστόσο, η εκπαίδευση από μόνη της δεν επαρκεί. Απαιτείται η ενίσχυση των δημόσιων πολιτικών μέσω συντονισμένων παρεμβάσεων, με έμφαση στο σχεδιασμό ασφαλών υποδομών, στη διαχείριση της ταχύτητας και στη συστηματική εφαρμογή μέτρων πρόληψης.
»Το Ινστιτούτο, ως ενεργό Mέλος διεθνών και ευρωπαϊκών Οργανισμών, διαθέτει την τεχνογνωσία και την εμπειρία για να υποστηρίξει την ανάπτυξη ασφαλών και ποιοτικών ποδηλατικών διαδρομών, συμβάλλοντας τεκμηριωμένα στη χάραξη αποτελεσματικών πολιτικών Οδικής Ασφάλειας».
Η πλήρης έκθεση (PIN Flash 50), με αναλυτικά στοιχεία ανά χώρα, είναι διαθέσιμη στη διεύθυνση: https://etsc.eu/improving-the-safety-of-cycling-in-europe-pin-flash-50/.
