Η διαχείριση των υδάτινων πόρων και των υγρών αποβλήτων βρίσκεται ολοένα και πιο ψηλά στην ατζέντα της δημόσιας πολιτικής στην Ελλάδα, σε μια περίοδο όπου η κλιματική κρίση και η αυξανόμενη λειψυδρία δημιουργούν νέες πιέσεις στο περιβάλλον και την οικονομία. Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερο ενδιαφέρον συγκεντρώνει η νέα μελέτη που παρουσιάζει η διαΝΕΟσις σχετικά με τη διαχείριση των υγρών αποβλήτων στη χώρα, αντικείμενο το οποίο θα αποτελέσει βασικό θέμα συζήτησης στο 2o συνέδριο Greek Water Summit, που διοργανώνει η ethosEVENTS στις 19 Μαρτίου.
Η μελέτη επιχειρεί μια συνολική αποτύπωση της υφιστάμενης κατάστασης στην Ελλάδα, αναδεικνύοντας τόσο την πρόοδο που έχει σημειωθεί τις τελευταίες δεκαετίες όσο και τα σημαντικά κενά που εξακολουθούν να υπάρχουν. Παράλληλα, προτείνει συγκεκριμένες πολιτικές και τεχνολογικές παρεμβάσεις με στόχο την ενίσχυση της αποδοτικής διαχείρισης των υδάτινων πόρων και την προώθηση της κυκλικής οικονομίας.
Στο συνέδριο, το οποίο αναμένεται να συγκεντρώσει εκπροσώπους της πολιτείας, της αυτοδιοίκησης, της επιστημονικής κοινότητας και της αγοράς, θα παρουσιαστούν τα βασικά ευρήματα της έρευνας και θα συζητηθούν διεξοδικά οι προοπτικές αξιοποίησης των υγρών αποβλήτων ως πολύτιμου πόρου. Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η Ελλάδα αντιμετωπίζει αυξανόμενες πιέσεις στους υδατικούς πόρους, ιδίως σε περιοχές με έντονη τουριστική δραστηριότητα ή σημαντική αγροτική παραγωγή.
Σύμφωνα με τη μελέτη, η χώρα έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο όσον αφορά τη δημιουργία υποδομών επεξεργασίας λυμάτων. Σήμερα, περίπου το 95% του πληθυσμού εξυπηρετείται από εγκαταστάσεις επεξεργασίας, γεγονός που κατατάσσει την Ελλάδα σε υψηλή θέση μεταξύ των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκή Ένωση σε αυτόν τον δείκτη. Η εξέλιξη αυτή συνδέεται με την υλοποίηση μεγάλων έργων υποδομής τις τελευταίες δεκαετίες, κυρίως μετά την υιοθέτηση της ευρωπαϊκής οδηγίας για την επεξεργασία αστικών λυμάτων.
Παρά την πρόοδο αυτή, όμως, η εικόνα δεν είναι ομοιόμορφα θετική. Ένα σημαντικό μέρος των εγκαταστάσεων δεν λειτουργεί πλήρως σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές προδιαγραφές, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις η χώρα έχει βρεθεί αντιμέτωπη με κυρώσεις λόγω καθυστερήσεων στην υλοποίηση των απαιτούμενων έργων. Οι δυσκολίες αυτές συνδέονται συχνά με διοικητικές αδυναμίες, καθυστερήσεις στη χρηματοδότηση και ελλείψεις σε εξειδικευμένο προσωπικό.
Ιδιαίτερη πρόκληση αποτελούν οι μικρότεροι οικισμοί, με πληθυσμό κάτω των 2.000 κατοίκων, για τους οποίους δεν υπάρχουν πάντα επαρκείς υποδομές διαχείρισης λυμάτων. Σε πολλές περιπτώσεις απαιτούνται νέες τεχνολογικές λύσεις μικρότερης κλίμακας, που να μπορούν να λειτουργούν αποτελεσματικά και με χαμηλότερο κόστος.
Σημαντικό ζήτημα αποτελεί επίσης η περιορισμένη αξιοποίηση των επεξεργασμένων υγρών αποβλήτων. Παρότι οι σύγχρονες τεχνολογίες επιτρέπουν την ασφαλή επαναχρησιμοποίηση του νερού για διάφορες χρήσεις –όπως η άρδευση ή ο εμπλουτισμός υπόγειων υδροφορέων–, η πρακτική αυτή εφαρμόζεται ακόμη σε πολύ μικρή κλίμακα στην Ελλάδα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, μόνο δύο από τις 275 εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων στη χώρα αξιοποιούν συστηματικά το επεξεργασμένο νερό για επαναχρησιμοποίηση. Πρόκειται για τις μονάδες στην Πάρο και τη Μονεμβασιά, οι οποίες χρησιμοποιούν το επεξεργασμένο νερό κυρίως για αρδευτικές ανάγκες.
Η χαμηλή αυτή αξιοποίηση θεωρείται χαμένη ευκαιρία σε μια εποχή όπου η διαθεσιμότητα νερού γίνεται ολοένα και πιο κρίσιμη. Η γεωργία, για παράδειγμα, καταναλώνει περίπου το 86% των υδάτινων πόρων σε εθνικό επίπεδο, ενώ και ο τουρισμός δημιουργεί έντονες εποχικές πιέσεις σε πολλές περιοχές της χώρας.
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται και η διαχείριση της ιλύος, δηλαδή του στερεού υπολείμματος που προκύπτει από την επεξεργασία των υγρών αποβλήτων. Η ιλύς μπορεί να αποτελέσει σημαντικό πόρο, εφόσον όμως υποστεί την κατάλληλη επεξεργασία, καθώς μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως λίπασμα στη γεωργία ή ακόμη και για παραγωγή ενέργειας.
Ωστόσο, η αξιοποίηση αυτή παραμένει περιορισμένη. Παρότι αρκετές εγκαταστάσεις εφαρμόζουν βασικές μεθόδους επεξεργασίας της ιλύος, μόνο ένα μικρό ποσοστό της επαναχρησιμοποιείται στην πράξη. Στις περισσότερες περιπτώσεις καταλήγει σε χώρους υγειονομικής ταφής, γεγονός που περιορίζει τα περιβαλλοντικά και οικονομικά οφέλη που θα μπορούσαν να προκύψουν.
Ωστόσο με τη σωστή διαχείριση, η επαναχρησιμοποίηση νερού και η αξιοποίηση της ιλύος μπορούν να συμβάλουν στη μείωση της κατανάλωσης φυσικών πόρων, στη μείωση του κόστους παραγωγής στη γεωργία και τη βιομηχανία και στη δημιουργία νέων επενδυτικών δραστηριοτήτων.
Στο πλαίσιο αυτό, αναμένεται να συζητηθεί μια σειρά παρεμβάσεων μεταξύ των οποίων η ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των φορέων που διαχειρίζονται τις υποδομές ύδρευσης και αποχέτευσης, η εντατικοποίηση των περιβαλλοντικών ελέγχων και η δημιουργία μηχανισμών καλύτερης παρακολούθησης της λειτουργίας των εγκαταστάσεων.
Παράλληλα θα αναδειχθεί η σημασία των έργων επαναχρησιμοποίησης νερού, η ενίσχυση της τεχνολογικής καινοτομίας στον τομέα της επεξεργασίας αποβλήτων και η παροχή κινήτρων για επενδύσεις σε σχετικές υποδομές με στόχο να ανοίξει ένας ευρύτερος διάλογος για τη στρατηγική διαχείρισης των υδάτινων πόρων στην Ελλάδα τα επόμενα χρόνια.
