Περισσότερες δυνατότητες για εργαζόμενους και επιχειρήσεις, διεύρυνση των επιλογών συμπληρωματικής συνταξιοδοτικής αποταμίευσης και άλλες διατάξεις.
Με τον νέο νόμο αναμορφώνεται το πλαίσιο της επαγγελματικής ασφάλισης με στόχο την ενίσχυση του δεύτερου πυλώνα του ασφαλιστικού συστήματος και τη διευρυμένη πρόσβαση σε συμπληρωματικά συνταξιοδοτικά σχήματα.
Στο πλαίσιο αυτό, εισάγονται, μεταξύ άλλων, ο θεσμός του Ανοικτού Ταμείου Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ) και το πρότυπο προαιρετικό Ομαδικό Ασφαλιστικό Προϊόν Επαγγελματικής Συνταξιοδότησης (ΟΑΠΕΣ) διευρύνοντας τις σχετικές δυνατότητες για ελεύθερους επαγγελματίες, αυτοαπασχολούμενους και μικρομεσαίες επιχειρήσεις.
Ο θεσμός των ΤΕΑ εισήχθη στην Ελλάδα με τον Νόμο 3029/2002, στο πλαίσιο της εναρμόνισης της ελληνικής νομοθεσίας με το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο για τα επαγγελματικά συνταξιοδοτικά ταμεία. Με τον νέο νόμο εκσυγχρονίζεται και απλοποιείται το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο των ΤΕΑ με παρεμβάσεις που αφορούν, μεταξύ άλλων, τη σύσταση, αδειοδότηση και λειτουργία τους καθώς και το πλαίσιο συμμετοχής εργαζομένων και επιχειρήσεων.
Επιπρόσθετα, η δυνατότητα πρόσβασης στην επαγγελματική συνταξιοδοτική αποταμίευση διευρύνεται περαιτέρω με την εισαγωγή του Ομαδικού Ασφαλιστικού Προϊόντος Επαγγελματικής Συνταξιοδότησης (ΟΑΠΕΣ) το οποίο λειτουργεί συμπληρωματικά προς τα ΤΕΑ και αποσκοπεί στη διευκόλυνση της συμμετοχής σε επαγγελματικά συνταξιοδοτικά σχήματα ιδίως για επιχειρήσεις και εργαζομένους που δεν έχουν πρόσβαση σε υφιστάμενα ΤΕΑ.
Παράλληλα, προβλέπονται νέες φορολογικές ρυθμίσεις για τις εισφορές και τις παροχές των επαγγελματικών συνταξιοδοτικών σχημάτων καθώς και σχετικές διατάξεις για την ομαλή μετάβαση στο νέο πλαίσιο. Ειδικότερα:
Φορολογική μεταχείριση των παροχών
Οι παροχές που καταβάλλονται, είτε εφάπαξ είτε με τη μορφή περιοδικής παροχής, από ΤΕΑ προαιρετικής ασφάλισης ή στο πλαίσιο ΟΑΠΕΣ χαρακτηρίζονται ρητά ως εισόδημα από μισθωτή εργασία και συντάξεις.
Φορολογικές απαλλαγές και εξαιρέσεις για εισφορές και ασφάλιστρα
Διατηρείται η ευνοϊκή φορολογική μεταχείριση των εισφορών που καταβάλλονται υπέρ ΤΕΑ προαιρετικής ασφάλισης καθώς και των ασφαλίστρων που καταβάλλονται στο πλαίσιο ΟΑΠΕΣ εντός των προβλεπόμενων ανώτατων ορίων. Παράλληλα, προβλέπονται ειδικές απαλλαγές και εξαιρέσεις για συγκεκριμένες παροχές που καταβάλλονται στο πλαίσιο επαγγελματικής ασφάλισης.
Συντελεστές φορολόγησης των παροχών
Η φορολογική επιβάρυνση συνδέεται με την ηλικία του δικαιούχου κατά την έναρξη καταβολής της παροχής και διαφοροποιείται ανάλογα με το εάν η παροχή καταβάλλεται περιοδικά ή εφάπαξ.
Ειδικότερα, για δικαιούχους ηλικίας από 62 έως και 67 ετών εφαρμόζεται αυτοτελής φορολογικός συντελεστής 5% στις περιοδικές παροχές και 10% στις εφάπαξ παροχές. Για δικαιούχους ηλικίας άνω των 67 ετών οι αντίστοιχοι συντελεστές ανέρχονται σε 2,5% και 5%, αντίστοιχα.
Οι ίδιοι συντελεστές εφαρμόζονται και σε περιπτώσεις συνταξιοδότησης λόγω γήρατος από τον φορέα κύριας ασφάλισης, εφόσον ο δικαιούχος έχει συμπληρώσει το 55ο έτος της ηλικίας του.
Ως περιοδική παροχή νοείται, για τους σκοπούς του νέου καθεστώτος, παροχή που καταβάλλεται είτε ισοβίως είτε για χρονικό διάστημα τουλάχιστον 15 ετών, υπό τις ειδικότερες προϋποθέσεις που προβλέπονται.
Παροχές που καταβάλλονται σε μέλη ΤΕΑ ή ΟΑΠΕΣ πριν από τη συμπλήρωση του 62ου έτους της ηλικίας τους φορολογούνται με βάση την ισχύουσα κλίμακα φορολογίας εισοδήματος ως αντικίνητρο για την πρόωρη ρευστοποίηση των συνταξιοδοτικών αποταμιεύσεων.
Τέλος, ο σχετικός φόρος παρακρατείται, κατά κανόνα, κατά τον χρόνο καταβολής της παροχής.
Ειδικό καθεστώς για υφιστάμενα ΤΕΑ
Διατηρείται το ειδικό φορολογικό καθεστώς των ΤΕΑ τα οποία προήλθαν από μετατροπή αλληλοβοηθητικών ταμείων σύμφωνα με τον ν. 3029/2002.
Ειδικότερα, η φορολόγηση των παροχών εξακολουθεί να συνδέεται με τα έτη ασφάλισης ενώ οι φορολογικοί συντελεστές διαφοροποιούνται ανάλογα με τη διάρκεια ασφάλισης. Σε περίπτωση, δε, πρόωρης ρευστοποίησης, οι προβλεπόμενοι φορολογικοί συντελεστές προσαυξάνονται κατά 50%.
Ανώτατο όριο εισφορών και ασφαλίστρων
Από το 2027, το συνολικό ετήσιο ποσό των εισφορών και ασφαλίστρων δεν μπορεί να υπερβαίνει:
- το 35% του αθροίσματος των ακαθάριστων αποδοχών από μισθωτή εργασία και των σχετικών παροχών σε είδος για μισθωτούς, και
- το ποσό των €35.000 ετησίως για μη μισθωτούς (το ποσό αναπροσαρμόζεται ετησίως βάσει του Δείκτη Τιμών Καταναλωτή).
Για πρόσωπα που ασφαλίζονται για πρώτη φορά σε ΤΕΑ προαιρετικής ασφάλισης ή ΟΑΠΕΣ μετά τη συμπλήρωση του 55ου έτους της ηλικίας τους τα ανωτέρω όρια περιορίζονται σε 20% για τους μισθωτούς και €20.000 για τους μη μισθωτούς.
Τα όρια εφαρμόζονται σωρευτικά στις εισφορές υπέρ ΤΕΑ και στα ασφάλιστρα ΟΑΠΕΣ ενώ δεν συνυπολογίζονται, μεταξύ άλλων, ποσά των οποίων η καταβολή επιβάλλεται από την αρμόδια εποπτική αρχή ή ποσά που διατίθενται για την κάλυψη λειτουργικών δαπανών.
Ενιαία φορολογική μεταχείριση ανεξαρτήτως επαγγελματικής ιδιότητας
Διευκρινίζεται ότι οι παροχές που καταβάλλονται στο πλαίσιο ΟΑΠΕΣ και οι παροχές από ΤΕΑ προαιρετικής ασφάλισης φορολογούνται με τους προβλεπόμενους συντελεστές ανεξαρτήτως της ιδιότητας με την οποία ήταν ασφαλισμένος ο δικαιούχος, δηλαδή είτε ως μισθωτός είτε ως μη μισθωτός.
Μεταβατικές διατάξεις
Έως και την 31η Δεκεμβρίου 2027, όπου στις νέες φορολογικές διατάξεις γίνεται αναφορά σε ΟΑΠΕΣ, ως ΟΑΠΕΣ νοούνται και τα υφιστάμενα Ομαδικά Ασφαλιστήρια Συνταξιοδοτικά Συμβόλαια (ΟΑΣΣ).
Παράλληλα, τα ποσά που έχουν σωρευθεί ανά ασφαλισμένο στο πλαίσιο ΟΑΣΣ και ΤΕΑ προαιρετικής ασφάλισης κατά την περίοδο από 1.1.2024 έως 31.12.2026 εξακολουθούν να φορολογούνται σύμφωνα με το προϊσχύον φορολογικό καθεστώς. Για τον υπολογισμό του φόρου λαμβάνεται υπόψη ο χρόνος ασφάλισης που έχει διανυθεί έως την 31.12.2026, είτε στο πλαίσιο ομαδικού ασφαλιστηρίου συνταξιοδοτικού συμβολαίου είτε σε ΤΕΑ.
Έναρξη εφαρμογής
Οι νέες φορολογικές διατάξεις εφαρμόζονται για τον υπολογισμό του φόρου που αντιστοιχεί στα ποσά που σωρεύονται από την 1.1.2027 και εφεξής. Ειδικότερα, η αύξηση των ανώτατων ορίων εισφορών και ασφαλίστρων εφαρμόζεται για εισφορές που καταβάλλονται στα φορολογικά έτη που αρχίζουν από την 1.1.2027.
Πηγή: Grant Thorton
