Το 2026 και οι νέες προκλήσεις: Η ασφάλιση πιστώσεων ως εγγύηση επιχειρηματικής σταθερότητας

Του Γρηγόρη Σταματόπουλου, Deputy Managing Director, Atradius Greece

Το 2025, τρεις γραμμές πίεσης συναρθρώνονται: η παρατεταμένη σύγκρουση στην Ουκρανία, η ανασφάλεια στη ναυσιπλοΐα της Κόκκινης Θάλασσας και το εύφλεκτο μείγμα ανταγωνισμού και αλληλεξάρτησης γύρω από την Ταϊβάν. Όλα αυτά μεταφράζονται σε αστάθεια χρόνων παράδοσης, αύξηση του κόστους μεταφοράς και ασφάλισης, απρόβλεπτους κινδύνους χώρας και διαρκείς αναπροσαρμογές τιμών και όρων πληρωμής.

Στο ουκρανικό πεδίο, η εκτεταμένη χρήση μη επανδρωμένων αεροσκαφών και οι υπόγειες υποδομές έχουν αλλάξει τον χαρακτήρα των επιχειρήσεων και ανασχεδιάζουν τη ροή αγαθών προς τις αγορές, με μόνιμες προκλήσεις σε τρόφιμα, ενέργεια και κρίσιμα υλικά. Στη Μέση Ανατολή, η αβεβαιότητα δεν εξαντλήθηκε σε εξαγγελίες κατάπαυσης του πυρός. Οι επιθέσεις στη ναυσιπλοΐα κράτησαν χαμηλά τις διελεύσεις από το Σουέζ, οδηγώντας τις μεγάλες εταιρείες μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων σε παρακάμψεις μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας, με επιπλέον ημέρες ταξιδιού και υψηλότερα ασφάλιστρα. Και στον Ινδικό ωκεανό, η Ταϊβάν παραμένει σημείο ανάφλεξης, καθώς ο επαναπατρισμός τμημάτων παραγωγής ημιαγωγών και η διασπορά της βιομηχανικής αλυσίδας συμπίπτουν με την επιδίωξη αποτροπής στο Στενό της Ταϊβάν, διαμορφώνοντας μια νέα γεωοικονομική ισορροπία.

Σταθερότητα και προστασία

Σε αυτό το τοπίο, η ασφάλιση πιστώσεων επιτελεί κάτι απλό, αλλά καίριο: σταθεροποιεί και προστατεύει τις ταμειακές ροές μιας επιχείρησης και μειώνει την απότομη μεταβλητότητα από κακές οφειλές. Η τυπική κάλυψη, που μπορεί να προσεγγίσει πολύ υψηλά ποσοστά (έως και 90% ενός τιμολογίου), επιτρέπει στους οικονομικούς διευθυντές να απορροφούν καθυστερήσεις και αφερεγγυότητες χωρίς να εκτροχιάζονται τα οικονομικά τους αποτελέσματα, ενώ η ανάληψη κινδύνου από την πλευρά των ασφαλιστών προσθέτει πολύτιμη πληροφόρηση σε πραγματικό χρόνο για χώρες και αγοραστές που αλλάζουν συμπεριφορά κάτω από γεωπολιτικό στρες.

Το δεύτερο σκέλος –η χρηματοδότηση– είναι ίσως ακόμη πιο καθοριστικό: ένα σωστά δομημένο συμβόλαιο, με μη ακυρώσιμα όρια, όπου είναι εφικτό, ρήτρες εκχώρησης και σαφή ορισμό δικαιούχου αποζημίωσης, καθώς και αυστηρές διαδικασίες ειδοποίησης και διακοπής ορίων αγοραστών, βελτιώνει την ποιότητα των απαιτήσεων ως εξασφάλιση, ανεβάζει τα ποσοστά προκαταβολής και ξεκλειδώνει φθηνότερο κεφάλαιο κίνησης. Η ευρωπαϊκή εποπτεία έχει ήδη αποτυπώσει πως αναγνωρίζεται η πιστωτική ασφάλιση ως μορφή πιστωτικής προστασίας, επηρεάζοντας τα μοντέλα κινδύνου και τις κεφαλαιακές απαιτήσεις των επιχειρήσεων και του τραπεζικού συστήματος.

Το ψηφιακό ρίσκο

Αν κάτι κάνει τις επιχειρήσεις να χάνουν το βήμα, δεν είναι μόνο ο κίνδυνος του αντισυμβαλλομένου, αλλά και η ψηφιακή ευαλωτότητα της ίδιας της διαδικασίας πληρωμών. Η εξαπάτηση μέσω αλλαγής λογαριασμών πληρωμής, οι εκτροπές τιμολογίων και η κοινωνική μηχανική έχουν γίνει καθημερινότητα, επηρεάζοντας άμεσα το πότε και αν εισπράττεται ένα τιμολόγιο. Η συνετή πρακτική δεν είναι να προσδοκά κανείς ότι η ασφάλιση πιστώσεων θα καλύψει όλα τα περιστατικά απάτης στην αλυσίδα πληρωμών –δεν είναι αυτός άλλωστε ο σκοπός της. Είναι να συνδυάζει την ασφάλιση πιστώσεων για τον εμπορικό κίνδυνο με την ασφάλιση έναντι κινδύνων στον κυβερνοχώρο για τον λειτουργικό κίνδυνο, και να εγκαθιστά στιβαρούς εσωτερικούς κανόνες: έλεγχο από δύο άτομα σε κρίσιμες αλλαγές, επιβεβαιωτικές τηλεφωνικές κλήσεις για επικαιροποίηση τραπεζικών στοιχείων, πολυπαραγοντική επαλήθευση, αυστηρή διαδικασία ελέγχου και καταχώρισης προμηθευτών και ασκήσεις προσομοίωσης με τη συμμετοχή του ασφαλιστή.

Κλιματική αλλαγή

Η κλιματική αλλαγή προσθέτει το δικό της στρώμα αβεβαιότητας, κάνοντας τα δίκτυα μεταφοράς λιγότερο προβλέψιμα και τα ασφάλιστρα πιο ευαίσθητα στη διαδρομή. Στην Κόκκινη Θάλασσα, πέρα από την ασφάλεια, καταγράφονται περιβαλλοντικές βλάβες και διαταραχές υποθαλάσσιων καλωδίων, με μακροχρόνια επίδραση στην οικονομική δραστηριότητα και την τοπική διασυνδεσιμότητα. Στον αρκτικό διάδρομο, η υπόσχεση συντομότερων χρόνων σκοντάφτει σε απρόβλεπτο πάγο, ρηχά περάσματα, ομίχλες και ελλείψεις σε μέσα αντιμετώπισης περιστατικών, ενώ το μεγαλύτερο μέρος του φορτίου εξακολουθεί να είναι υδρογονάνθρακες, με προφανείς περιβαλλοντικούς και πολιτικούς περιορισμούς.

Από την πλευρά των ασφαλιστών, οι όροι γίνονται αυστηρότεροι: ζητούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις αξιοπλοΐας σε πάγο, συνοδεία από παγοθραυστικά, όπου χρειάζεται, αναλυτικά σχέδια πλου και συνεχής παρακολούθηση. Αν αυτά δεν τηρούνται, το ασφάλιστρο μπορεί να ακυρώσει κάθε χρονολογικό όφελος από τη συντομότερη διαδρομή. Έτσι, οι ασφαλιστικές εταιρείες αναλαμβάνουν έναν νέο ρόλο συμβούλου δρομολόγησης και συμμόρφωσης, ενσωματώνοντας οδηγίες διαχείρισης διαδρομών, ρήτρες ανωτέρας βίας και συστηματικό έλεγχο κυρώσεων στις καλύψεις μεταφερόμενων αγαθών και θαλάσσιων κινδύνων.

Δασμοί

Ταυτόχρονα, οι δασμοί που έχει επιβάλει η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών, υπό τον σημερινό πρόεδρο, αναδιατάσσουν την αριθμητική του διεθνούς εμπορίου. Από τις αρχές του 2025, εφαρμόστηκαν αυξημένα και αμοιβαία τέλη εισαγωγής, με εξαιρέσεις και προσαρμογές ανά χώρα. Το αποτέλεσμα είναι μια πραγματικότητα «κατά περίπτωση», όπου το τελικό κόστος δεν προκύπτει απλώς από την τιμή στο λιμάνι φόρτωσης, τα ναύλα και την ασφάλιση, αλλά από ένα μεταβαλλόμενο μωσαϊκό δασμών, εξαιρέσεων και επικαλύψεων που μπορεί να αλλάξει μέσα σε λίγες εβδομάδες. Για τις επιχειρήσεις, αυτό απαιτεί συνεχή παρακολούθηση των δασμολογικών κατατάξεων, ρήτρες μετακύλισης κόστους στις συμβάσεις και προληπτικές συμφωνίες με τους πελάτες για την προσαρμογή των τιμών όταν αλλάζουν οι συνθήκες.

Σε αυτό το ασταθές πλαίσιο, η ασφάλιση πιστώσεων δεν λειτουργεί απλώς ως «μαξιλάρι». Είναι η γέφυρα ανάμεσα στην εμπορική πράξη και στο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Όταν οι δασμοί ανεβάζουν ξαφνικά το κεφάλαιο κίνησης που απαιτείται για την ίδια ποσότητα πρώτης ύλης, η ύπαρξη ασφαλιστηρίου που ενσωματώνεται στο πλαίσιο χρηματοδότησης μπορεί να κάνει τη διαφορά ανάμεσα σε δεσμευμένη ρευστότητα και ομαλή κύλιση. Όταν οι χρόνοι μεταφοράς αυξάνονται λόγω αλλαγών δρομολογίων, ένα συμβόλαιο με όρια στους αγοραστές της επιχείρησης περιορίζει τον κίνδυνο της καθυστερημένης είσπραξης. Και όταν η επιχείρηση επιχειρεί σε νέους θαλάσσιους διαύλους, ο συνδυασμός ασφαλίσεων μεταφερόμενων αγαθών, θαλάσσιων κινδύνων και κινδύνων πολέμου με την ασφάλιση πιστώσεων, καθώς και σαφείς ρήτρες ανωτέρας βίας, απορροφά τα «σοκ», που, διαφορετικά, θα περνούσαν απευθείας στο ταμείο και στην κατάσταση αποτελεσμάτων.

Σχέδιο ενεργειών

Στην πράξη, το σχέδιο ενεργειών ενός οικονομικού διευθυντή ή ενός υπευθύνου πιστωτικού ελέγχου δεν είναι περίπλοκο –είναι πειθαρχημένο. Πρώτον, απαιτείται ένας ζωντανός δασμολογικός πίνακας ανά χώρα και κλάδο, με τακτική παρακολούθηση, ώστε να γίνονται γρήγορα τιμολογιακές προσαρμογές και να ενσωματώνονται ρήτρες μετακύλισης κόστους, όπου χρειάζεται.

Δεύτερον, μια σύμβαση ασφάλισης πιστώσεων: όπου είναι εφικτό, όρια ανά αγοραστή, ρητή εκχώρηση αποζημίωσης προς τον χρηματοδότη, αυστηρές διαδικασίες ειδοποιήσεων και διακοπής αποστολών, και διασύνδεση των συστημάτων της επιχείρησης με εκείνα του ασφαλιστή, ώστε τα όρια και τα σήματα κινδύνου να ανανεώνονται σε πραγματικό χρόνο.

Τρίτον, ισχυρές διαδικασίες ελέγχου πληρωμών: έλεγχος από δύο άτομα, επιβεβαιωτικές κλήσεις, λεπτομερής έλεγχος προμηθευτών και ασκήσεις ετοιμότητας με την εταιρεία ασφάλισης πιστώσεων, ώστε να είναι ξεκάθαρο ποιος κάνει τι, σε περίπτωση συμβάντος.

Επισφάλειες 2026

Και επειδή το κεντρικό ζητούμενο είναι οι επισφάλειες, αξίζει να δούμε τι σηματοδοτεί το 2026. Σε επίπεδο παγκόσμιας οικονομίας, το βασικό σενάριο είναι «ανθεκτικότητα, αλλά χωρίς υπερβολή»: ανάπτυξη κοντά στο 3%, με τις ανεπτυγμένες οικονομίες γύρω στο 1,5% και τις αναδυόμενες πάνω από 4%. Ο πληθωρισμός αναμένεται να συνεχίσει την αποκλιμάκωση, αν και όχι παντού με τον ίδιο ρυθμό, ενώ οι κεντρικές τράπεζες θα κινηθούν προσεκτικά, με περιορισμένες μειώσεις επιτοκίων, διατηρώντας την έμφαση στη σταθερότητα τιμών.

Οι κίνδυνοι παραμένουν καθοδικοί: νέοι εμπορικοί φραγμοί, παρατεταμένη γεωπολιτική ένταση, ακραία καιρικά φαινόμενα και δημοσιονομικές πιέσεις μπορούν να «τσαλακώσουν» την εικόνα. Παρά ταύτα, η πλευρά της προσφοράς επωφελείται από επενδύσεις σε τεχνολογίες και υποδομές, που, υπό προϋποθέσεις, μπορούν να στηρίξουν την παραγωγικότητα χωρίς νέο κύμα ανατιμήσεων.

Αθετήσεις πληρωμών

Στο μικροσκόπιο των επιχειρήσεων, οι επισφάλειες του 2026 θα είναι υπό έλεγχο μόνο εφόσον τηρηθούν δύο προϋποθέσεις: να συνεχιστεί η αποκλιμάκωση του κόστους χρηματοδότησης και να παραμείνει ανοιχτό το παράθυρο αναχρηματοδοτήσεων. Στο βασικό σενάριο, οι αθετήσεις πληρωμών εκτιμάται ότι θα κινηθούν κοντά σε ιστορικούς μέσους όρους, με παγκόσμιο ποσοστό γύρω στο 3% έως 4%, υψηλότερο στις οικονομίες στις οποίες το κόστος logistics και το εμπορικό περιβάλλον παραμένουν επιβαρυμένα, χαμηλότερο εκεί όπου η πιστωτική πειθαρχία και η πρόσβαση σε χρηματοδότηση είναι καλύτερες.

Η κορύφωση των επιχειρηματικών πτωχεύσεων αναμένεται μέσα στη χρονιά, με μια μέτρια αύξηση διεθνώς, οδηγούμενη κυρίως από αγορές με αυξημένο ρυθμό νέων επιχειρήσεων και υψηλές ανάγκες αναχρηματοδότησης, ενώ η Δυτική Ευρώπη δείχνει τάση σταθεροποίησης προς το τέλος του έτους. Καθοριστικό θα είναι το πώς θα εξελιχθούν οι κλάδοι με βαρύ ενεργειακό και πρώτων υλών αποτύπωμα, όπου κάθε μεταβολή στα δρομολόγια και στις τιμές μεταφοράς διαχέεται γρήγορα στους χρόνους είσπραξης.

Προληπτική άμυνα

Με αυτά τα δεδομένα, η προληπτική άμυνα για το 2026 πρέπει να μεταφραστεί σε συγκεκριμένες κινήσεις:

Πρώτον, αναδιάταξη των όρων πληρωμής με έξυπνο τρόπο: όπου είναι δυνατό, συμπίεση των πιστώσεων με κίνητρα έγκαιρης πληρωμής ή τμηματική τιμολόγηση βάσει ορόσημων, αντί για εξόφληση στο τέλος.

Δεύτερον, προγράμματα χρηματοδότησης της αλυσίδας εφοδιασμού σε κρίσιμους αγοραστές, ώστε η πιστωτική πολιτική να συνδέεται με εργαλεία ρευστότητας που μειώνουν καθυστερήσεις χωρίς να διαβρώνουν τα περιθώρια.

Τρίτον, πρόσθετα ασφαλιστικά όρια για να μη μετατρέπεται μια απρόβλεπτη καθυστέρηση σε πιστωτικό «ατύχημα».

Τέταρτον, τριμηνιαίες δοκιμές αντοχής στο χαρτοφυλάκιο απαιτήσεων, με παρακολούθηση της μετανάστευσης καθυστερήσεων, της συγκέντρωσης ανά πελάτη ή αγορά, και της ευαισθησίας σε ναύλους και δασμούς, ώστε οι «κόκκινες γραμμές» –όπως υπέρβαση καθυστερήσεων άνω της εμπορικής συμφωνίας ή επαναλαμβανόμενα σήματα υποβάθμισης– να ενεργοποιούν αυτομάτως μείωση όρων ή μερική διακοπή αποστολών.

Αναχαίτιση κινδύνων και ανθεκτικότητα

Με αυτά τα μέτρα, το 2026 δεν χρειάζεται να εξελιχθεί σε χρονιά εκτίναξης επισφαλειών. Θα είναι χρονιά αυξημένης προσοχής, με θύλακες πίεσης σε κλάδους και χώρες, αλλά οι επιχειρήσεις που θα κινηθούν με πειθαρχημένους κανόνες, έξυπνη ρύθμιση πιστωτικών όρων, ασφαλιστικές λύσεις και διαρκή παρακολούθηση κόστους και δρομολογίων έχουν κάθε λόγο να πιστεύουν ότι οι καθυστερήσεις θα παραμείνουν διαχειρίσιμες. Η ανθεκτικότητα δεν είναι σύνθημα, είναι μια σειρά από μικρές, σταθερές επιλογές που σωρεύονται σε ένα μεγάλο αποτέλεσμα. Και, εκεί, η ασφάλιση πιστώσεων είναι ο πρακτικός τρόπος να μετατραπεί το απρόβλεπτο σε προβλέψιμη επιχειρησιακή ρουτίνα.