Στο πλαίσιο του προγράμματος Science and Technology Options Assessment (STOA), το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δημοσίευσε πρόσφατα μελέτη με θέμα τον αναμενόμενο αντίκτυπο της ανάπτυξης των αυτοματοποιημένων οχημάτων (Automated Vehicles – AVs) στην Ευρωπαϊκή Ένωση κατά την επόμενη δεκαπενταετία.
Όπως αναφέρει σε σχετική εγκύκλιό της η ΕΑΕΕ, στόχος της μελέτης (Expected impact of the deployment of Automated Vehicles in the EU) είναι να αξιολογήσει τις τεχνολογικές, κανονιστικές και βιομηχανικές εξελίξεις που αναμένεται να διαμορφώσουν το μέλλον των αυτοματοποιημένων οχημάτων στην Ευρώπη, καθώς και να εξετάσει τις πολιτικές επιλογές που θα μπορούσαν να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα και την ηγετική θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον συγκεκριμένο τομέα.
Τα βασικότερα σημεία της μελέτης συνοψίζονται από την Ένωση ως εξής:
Προοπτικές και προκλήσεις για τα αυτοματοποιημένα οχήματα
Η μελέτη εκτιμά ότι τα αυτοματοποιημένα οχήματα έχουν τη δυνατότητα να μετασχηματίσουν ουσιαστικά τον τομέα των μεταφορών, δημιουργώντας σημαντικά κοινωνικά και οικονομικά οφέλη.
Ειδικότερα, αναμένεται:
• να συμβάλουν σημαντικά στη μείωση των τροχαίων ατυχημάτων που οφείλονται σε ανθρώπινο σφάλμα
• να βελτιώσουν την κινητικότητα ηλικιωμένων, ατόμων με αναπηρία και κατοίκων απομακρυσμένων περιοχών
• να αυξήσουν την παραγωγικότητα και να μειώσουν το κόστος των μεταφορών
• να δημιουργήσουν νέα επιχειρηματικά μοντέλα, όπως οι υπηρεσίες robotaxi και οι
αυτοματοποιημένες μεταφορές επιβατών και εμπορευμάτων.
Παράλληλα, η μελέτη επισημαίνει σημαντικές προκλήσεις που θα πρέπει να αντιμετωπιστούν, όπως το ιδιαίτερα υψηλό επενδυτικό κόστος, οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας, οι κίνδυνοι κυβερνοασφάλειας, καθώς και η ανάγκη περαιτέρω εναρμόνισης του κανονιστικού πλαισίου.
Οι βασικοί τεχνολογικοί πυλώνες
Σύμφωνα με τη μελέτη, η επιτυχής ανάπτυξη της αυτοματοποιημένης οδήγησης θα βασιστεί κυρίως σε τρεις τεχνολογικούς άξονες:
• την τεχνητή νοημοσύνη (Artificial Intelligence – AI), η οποία αναλαμβάνει ολοένα και περισσότερο τον κεντρικό ρόλο στη λήψη αποφάσεων των συστημάτων αυτοματοποιημένης οδήγησης
• τα Software Defined Vehicles (SDVs), δηλαδή οχήματα των οποίων οι λειτουργίες εξελίσσονται συνεχώς μέσω λογισμικού και απομακρυσμένων ενημερώσεων (over-the-air updates)
• τις έξυπνες υποδομές μεταφορών και τα συστήματα επικοινωνίας μεταξύ οχημάτων και υποδομών τα οποία ενισχύουν την ασφάλεια και την αξιοπιστία της κυκλοφορίας, ιδίως σε σύνθετα αστικά περιβάλλοντα.
Ρυθμιστικό πλαίσιο
Η μελέτη αναγνωρίζει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει ήδη ένα από τα πλέον ολοκληρωμένα κανονιστικά πλαίσια διεθνώς για τα αυτοματοποιημένα οχήματα, το οποίο βασίζεται στον συνδυασμό της ευρωπαϊκής νομοθεσίας, των διεθνών τεχνικών κανονισμών που αναπτύσσονται στο πλαίσιο της Οικονομικής Επιτροπής του ΟΗΕ για την Ευρώπη (UNECE) και των εθνικών ρυθμίσεων των κρατών μελών.
Σήμερα, τα συστήματα αυτοματοποίησης Επιπέδου 2 και ορισμένα Επιπέδου 3 είναι ήδη διαθέσιμα στην αγορά, ενώ τα οχήματα Επιπέδου 4 επιτρέπονται μόνο σε περιορισμένες εφαρμογές και πιλοτικά έργα. Για τα πλήρως αυτοματοποιημένα οχήματα Επιπέδου 5 δεν υφίσταται ακόμη ειδικό κανονιστικό πλαίσιο.
Παράλληλα, επισημαίνεται ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές προκλήσεις για την ευρεία ανάπτυξη της τεχνολογίας, όπως:
• ο περιορισμός της ευρωπαϊκής έγκρισης τύπου οχημάτων Επιπέδου 4 σε μικρές σειρές παραγωγής, γεγονός που περιορίζει προς το παρόν τη μαζική διάθεσή τους στην αγορά
• οι διαφορετικές εθνικές προσεγγίσεις ως προς τους όρους λειτουργίας των αυτοματοποιημένων οχημάτων
• η ανάγκη μεγαλύτερης εναρμόνισης των διαδικασιών επιχειρησιακής έγκρισης, ώστε να
διευκολυνθεί η διασυνοριακή κυκλοφορία τους
• η συντονισμένη εφαρμογή της νομοθεσίας για την τεχνητή νοημοσύνη, την προστασία δεδομένων και την κυβερνοασφάλεια.
Πιθανά σενάρια εξέλιξης
Η μελέτη εξετάζει τρία πιθανά σενάρια για την πορεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα των αυτοματοποιημένων οχημάτων κατά την επόμενη δεκαετία:
• Ευρωπαϊκή ηγεσία, με την Ευρωπαϊκή Ένωση να αναδεικνύεται σε παγκόσμιο ηγέτη στην ανάπτυξη, τη ρύθμιση και την αξιοποίηση των τεχνολογιών αυτοματοποιημένης οδήγησης.
• Ισχυρή θέση σε επιλεγμένους τομείς με παράλληλες εξαρτήσεις, το οποίο οι συντάκτες της μελέτης θεωρούν ως το πιθανότερο σενάριο. Σε αυτό, η Ευρώπη διατηρεί σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα στους τομείς της ασφάλειας, της κανονιστικής ρύθμισης και της ενσωμάτωσης συστημάτων, αλλά εξακολουθεί να εξαρτάται από τρίτες χώρες σε κρίσιμες τεχνολογίες, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, οι ημιαγωγοί (μικροτσίπ) και οι υποδομές υπολογιστικού νέφους.
• Εξωτερική εξάρτηση, κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τεχνολογίες και τεχνικά πρότυπα που αναπτύσσονται εκτός Ευρώπης, με αποτέλεσμα τη σταδιακή απώλεια της τεχνολογικής και βιομηχανικής της αυτονομίας.
Προτάσεις πολιτικής
Για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας, η μελέτη προτείνει, μεταξύ άλλων:
• την περαιτέρω εναρμόνιση του ευρωπαϊκού κανονιστικού πλαισίου για τα αυτοματοποιημένα οχήματα, ώστε να αποφευχθεί ο κατακερματισμός των εθνικών προσεγγίσεων
• τη μείωση της εξάρτησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τρίτες χώρες σε κρίσιμες τεχνολογίες, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, οι ημιαγωγοί και οι ψηφιακές υποδομές
• την ενίσχυση των επενδύσεων στην έρευνα και την καινοτομία, μέσω της δημιουργίας ευρωπαϊκών κέντρων αριστείας και δικτύων συνεργασίας μεταξύ κρατών-μελών.
Επιπτώσεις για τον ασφαλιστικό κλάδο
Αν και η μελέτη δεν εξετάζει τις επιπτώσεις των αυτοματοποιημένων οχημάτων στην ασφαλιστική αγορά, οι εξελίξεις που περιγράφει παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για τον ασφαλιστικό κλάδο, καθώς αναμένεται να επηρεάσουν ζητήματα που αφορούν στην κατανομή και την ασφάλιση της αστικής ευθύνης, τη διαχείριση των κινδύνων που συνδέονται με τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης και λογισμικού, καθώς και την αξιοποίηση των δεδομένων που παράγονται από τα οχήματα.
Για περισσότερες πληροφορίες, δείτε τη σχετική εγκύκλιο: 2026 – 243006 – Εγκύκλιοι (1)
