Οι θάνατοι από τροχαία δυστυχήματα στην Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθούν να μειώνονται με ρυθμό σημαντικά χαμηλότερο από εκείνον που απαιτείται για την επίτευξη του ευρωπαϊκού στόχου μείωσης των θανάτων και των σοβαρών τραυματισμών κατά 50% έως το 2030. Αυτό αναδεικνύει η ετήσια έκθεση του Δείκτη Επιδόσεων Οδικής Ασφάλειας (Road Safety Performance Index – PIN), που δημοσιεύεται από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ασφάλειας Μεταφορών (European Transport Safety Council – ETSC), ενεργό Μέλος του οποίου είναι το Ινστιτούτο Οδικής Ασφάλειας (ΙΟΑΣ) «Πάνος Μυλωνάς».
Το 2025, περίπου 19.500 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στους δρόμους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ περισσότεροι από 100.000 τραυματίστηκαν σοβαρά. Στα μισά της διαδρομής της δεκαετίας 2021–2030, οι θάνατοι έχουν μειωθεί μόλις κατά 15% σε σχέση με το έτος βάσης, όταν η αναγκαία μείωση, ώστε η Ευρώπη να βρίσκεται εντός τροχιάς επίτευξης του στόχου, θα έπρεπε ήδη να ανέρχεται στο 31%. Κατά το προηγούμενο έτος, η μείωση σε ευρωπαϊκό επίπεδο διαμορφώθηκε μόλις στο 2%.
Για την επίτευξη του στόχου του 2030 απαιτούνταν μέση ετήσια μείωση 6,1%. Πλέον, καθώς η Ευρώπη βρίσκεται σημαντικά εκτός τροχιάς, ο απαιτούμενος ρυθμός μείωσης για το υπόλοιπο της δεκαετίας πρέπει να ανέλθει περίπου στο 10% ετησίως, δηλαδή πέντε φορές πάνω από τον σημερινό ρυθμό προόδου.
Η «έκπληξη» της Ανατολικής Ευρώπης και η ανατροπή της Ελλάδας
Ο Δείκτης Road Safety Performance Index καλύπτει 31 χώρες: τα 27 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και τη Νορβηγία, την Ελβετία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Σερβία. Παρά τη συνολική υστέρηση της Ευρώπης, ορισμένες χώρες αποδεικνύουν ότι ο στόχος παραμένει εφικτός, όταν υπάρχει σταθερή πολιτική δέσμευση, τεκμηριωμένη στρατηγική και συνεπής εφαρμογή μέτρων.
Σήμερα, 23 Ιουνίου, η Δανία λαμβάνει το Βραβείο PIN 2026 για τη μακροχρόνια επίδοσή της στην Οδική Ασφάλεια, στο Ετήσιο Συνέδριο PIN του ETSC στις Βρυξέλλες.
Ιδιαίτερα σημαντική πρόοδος καταγράφεται σε χώρες που κατά το παρελθόν συγκαταλέγονταν μεταξύ των λιγότερο ασφαλών στην Ευρώπη. Από το 2019, η Πολωνία σημείωσε τη μεγαλύτερη μείωση στην Ευρώπη, περιορίζοντας τους θανάτους κατά 43%. Παράλληλα, χώρες με μακρά παράδοση στην Οδική Ασφάλεια, όπως η Δανία και το Βέλγιο, συνεχίζουν να κινούνται σταθερά προς την κατεύθυνση των ευρωπαϊκών στόχων, με μείωση 32% και 31% αντίστοιχα από το 2019.
Στην κορυφή της ευρωπαϊκής κατάταξης παραμένουν η Νορβηγία και η Σουηδία, με μόλις 19 θανάτους ανά εκατομμύριο κατοίκων, όταν ο μέσος όρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανέρχεται σε 43 θανάτους ανά εκατομμύριο κατοίκων.
Η ελληνική πρόοδος
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον «δύο ταχυτήτων», η Ελλάδα αποτελεί μία από τις πιο αξιοσημείωτες περιπτώσεις προόδου. Μετά από χρόνια στασιμότητας, η χώρα μας κατέγραψε το 2025 ιστορική μείωση-ρεκόρ κατά 22% στους θανάτους από τροχαία δυστυχήματα, με 517 θύματα έναντι 665 το 2024, επιτυγχάνοντας την καλύτερη επίδοση από το 1963.
Με 50 θανάτους ανά εκατομμύριο κατοίκων, η Ελλάδα δεν συγκαταλέγεται πλέον στους ουραγούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης και προσεγγίζει με ταχύτερο ρυθμό τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Η πρόοδος αυτή συνδέεται, μεταξύ άλλων, με την εντατικοποίηση των ελέγχων για κρίσιμες παραβάσεις, όπως η μη χρήση κράνους και η οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ, με παρεμβάσεις στις υποδομές, καθώς και με την εφαρμογή ενός αυστηρότερου πλαισίου μέσω του νέου Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας.
Ωστόσο, η θετική αυτή εικόνα δεν επιτρέπει εφησυχασμό. Ιδιαίτερη ανησυχία εξακολουθούν να προκαλούν οι θάνατοι στο επαρχιακό οδικό δίκτυο, οι συγκρούσεις που συνδέονται με την υπερβολική ταχύτητα, καθώς και η αυξημένη συμμετοχή των ευάλωτων χρηστών του οδικού δικτύου –μοτοσικλετιστών, πεζών, ποδηλατών και χρηστών μέσων μικροκινητικότητας (ηλεκτρικά πατίνια κλπ)– στα σοβαρά τροχαία συμβάντα.
Αντιθέσεις και νέες προκλήσεις στην Ευρώπη
Στον αντίποδα, η Ολλανδία αποτελεί τη μοναδική μεγάλη ευρωπαϊκή χώρα όπου οι θάνατοι ανά εκατομμύριο κατοίκων είναι σήμερα υψηλότεροι από ό,τι πριν από μία δεκαετία. Η εκτεταμένη χρήση ποδηλάτου καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη για ισχυρότερες πολιτικές προστασίας των ευάλωτων χρηστών του οδικού δικτύου, στόχος ο οποίος, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, δεν έχει ακόμη επιτευχθεί στον απαιτούμενο βαθμό.
Την ίδια στιγμή, οι σοβαροί τραυματισμοί σε ολόκληρη την Ευρώπη μειώνονται με σαφώς βραδύτερο ρυθμό σε σχέση με τους θανάτους, αφήνοντας κάθε χρόνο περισσότερους από 100.000 ανθρώπους με βαριές και μακροχρόνιες συνέπειες.
Κίνδυνος «πισωγυρίσματος» από τις νέες ρυθμίσεις
Το ETSC προειδοποιεί ότι η πρόοδος των τελευταίων ετών μπορεί να τεθεί σε κίνδυνο από προτάσεις που εξετάζονται σήμερα σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η διατήρηση χαμηλότερων απαιτήσεων ασφάλειας για νέες κατηγορίες μικρών ηλεκτρικών οχημάτων, η εξαίρεση των ηλεκτρικών ελαφρών επαγγελματικών οχημάτων από τους περιοριστές ταχύτητας και η απελευθέρωση της κυκλοφορίας μακρύτερων και βαρύτερων φορτηγών.
Παράλληλα, οι εμπορικές συνομιλίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες ανοίγουν το ενδεχόμενο αναγνώρισης των πιο χαλαρών αμερικανικών προτύπων ασφαλείας οχημάτων ως ισοδύναμων με τα ευρωπαϊκά.
«Η Ελλάδα έχει κάνει σημαντικά βήματα προόδου, όμως οι έλεγχοι, όσο αναγκαίοι και αν είναι, δεν μπορούν από μόνοι τους να διασφαλίσουν τη μακροπρόθεσμη συμμόρφωση με τον Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας. Η ουσιαστική αλλαγή συμπεριφοράς προϋποθέτει ενημέρωση, εκπαίδευση και καλλιέργεια οδικής παιδείας από μικρή ηλικία. Διεθνώς έχει αποδειχθεί ότι η οδηγική συμπεριφορά και ο τρόπος χρήσης του οδικού περιβάλλοντος διαμορφώνονται ήδη από τα πρώτα χρόνια της ζωής. Το ΙΟΑΣ “Πάνος Μυλωνάς” υπηρετεί σταθερά αυτόν τον στόχο για περισσότερα από 20 χρόνια, έχοντας ενημερώσει και εκπαιδεύσει περισσότερους από 380.000 μαθητές όλων των βαθμίδων εκπαίδευσης» δήλωσε η Βασιλική Δανέλλη-Μυλωνά, Πρόεδρος του Ινστιτούτου.
Οι συστάσεις του ETSC
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ασφάλειας Μεταφορών καλεί τις εθνικές κυβερνήσεις:
- να εφαρμόσουν πλήρως την Προσέγγιση του Ασφαλούς Συστήματος στο σχεδιασμό του οδικού δικτύου
- να ενισχύσουν την επιτήρηση και την επιβολή της νομοθεσίας για κρίσιμες παραβάσεις, όπως η υπερβολική ταχύτητα και η οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ
- να αυξήσουν τη χρηματοδότηση για στοχευμένες και τεκμηριωμένες δράσεις Οδικής Ασφάλειας
- να επιταχύνουν τη συλλογή, διασύνδεση και αξιοποίηση αξιόπιστων δεδομένων για τα τροχαία συμβάντα, τους θανάτους και τους σοβαρούς τραυματισμούς.
Παράλληλα, το ETSC καλεί την Ευρωπαϊκή Ένωση να διατηρήσει και να ενισχύσει τα πρότυπα ασφάλειας των οχημάτων και να προωθήσει ασφαλέστερα όρια ταχύτητας: 30 χλμ./ώρα σε κατοικημένες περιοχές, 70 χλμ./ώρα σε επαρχιακούς δρόμους χωρίς διαχωριστική νησίδα και μέγιστο όριο 120 χλμ./ώρα στους αυτοκινητοδρόμους.
Σύμφωνα με τη Βασιλική Δανέλλη-Μυλωνά, το κεντρικό μήνυμα της έκθεσης είναι σαφές: η μείωση των τροχαίων δυστυχημάτων δεν είναι ζήτημα τύχης, αλλά αποτέλεσμα πολιτικής επιλογής. Οι χώρες που επενδύουν συστηματικά στην Οδική Ασφάλεια αποδεικνύουν ότι η προστασία της ανθρώπινης ζωής στους δρόμους μπορεί να βελτιωθεί θεαματικά μέσα σε λίγα χρόνια.
